Reuters: Πώς μια εταιρεία κρυπτονομισμάτων-«βιτρίνα» των Φρουρών της Επανάστασης χρηματοδοτεί το καθεστώς του Ιράν παρακάμπτοντας τις κυρώσεις

Η απάντηση της Nobitex και η αμερικανική θέση

Σε δηλώσεις της προς το Reuters, η Nobitex αρνήθηκε ότι έχει άμεσες κυβερνητικές διασυνδέσεις ή ότι βοηθά το κράτος, υποστηρίζοντας πως οποιαδήποτε παράνομα κεφάλαια κινούνται μέσω του ανταλλακτηρίου το κάνουν χωρίς την έγκριση ή τη γνώση της διοίκησης. Η εταιρεία δήλωσε ότι τα αδέλφια δεν είχαν αλλάξει την ταυτότητά τους, ούτε είχαν χρησιμοποιήσει εναλλακτική ταυτότητα. Επιπλέον, ανέφερε ότι οι όποιες συναλλαγές με κρατικούς φορείς ήταν πολύ χαμηλότερες από τις εκτιμήσεις των ερευνητών.

«Η Nobitex είναι μια ιδιωτική και ανεξάρτητη επιχείρηση, dεν υπήρξε ποτέ βραχίονας της κυβέρνησης και δεν είχε ποτέ καμία σχέση, διευθέτηση, συμφωνία ή σύμβαση με την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν, τοyw IRGC ή οποιονδήποτε άλλο κυβερνητικό φορέα», τόνισε η Nobitex. Ακόμα, η ιρανική κυβέρνηση δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλια.

«Υπό την ισχυρή ηγεσία του Προέδρου Τραμπ, οι ΗΠΑ κινούνται επιθετικά με οικονομική οργή, αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για να διατηρήσουν τη μέγιστη πίεση στο Ιράν και να υποβαθμίσουν συστηματικά την ικανότητα της Τεχεράνης να παράγει, να μετακινεί και να επαναπατρίζει κεφάλαια», δήλωσε αξιωματούχος της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ απαντώντας σε ερωτήσεις του Reuters. Ο αξιωματούχος δεν έκανε καμία αναφορά στη Nobitex.

Λειτουργία εν μέσω του πολέμου Ιράν – ΗΠΑ

Καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, η Nobitex συνέχισε να επεξεργάζεται συναλλαγές, ακόμη και κατά τη διάρκεια κρατικά επιβεβλημένης πανεθνικής διακοπής διαδικτύου και εκτεταμένων διακοπών ρεύματος στην Τεχεράνη, σύμφωνα με τρεις εταιρείες ανάλυσης blockchain.

Σε αυτό το διάστημα, η εταιρεία επεξεργάστηκε πάνω από 100 εκατ. δολάρια σε συναλλαγές, περίπου το 20% της συνηθισμένης δραστηριότητάς της, σύμφωνα με την Crystal Intelligence, η οποία ερευνά ροές ιρανικών κρυπτονομισμάτων εδώ και πάνω από τέσσερα χρόνια.

«Η ανησυχία με τη Nobitex είναι ότι, επειδή έχει τόση δραστηριότητα που ανήκει σε φυσιολογικούς Ιρανούς, είναι δύσκολο να διαχωριστεί το καθεστώς από τους ανθρώπους που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα», δήλωσε ο Νικ Σμαρτ, επικεφαλής διευθυντής πληροφοριών στην Crystal Intelligence.

Από την πλευρά της, η γερουσιαστής των Δημοκρατικών, Ελίζαμπεθ Γουόρεν, χαρακτήρισε τις αποκαλύψεις «ανησυχητικές», τονίζοντας: «Αυτή η νέα δημοσιογραφική έρευνα είναι ένα κόκκινο φως που αναβοσβήνει: Οι αντίπαλοι χρησιμοποιούν ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία ως εναλλακτική του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος υπό αμερικανική ηγεσία, μετακινώντας δισεκατομμύρια εύκολα, επειδή πάρα πολλές υπηρεσίες σε όλο το οικοσύστημα κρυπτονομισμάτων στερούνται βασικών ελέγχων για την πρόληψη ξεπλύματος χρήματος και παράκαμψης κυρώσεων».

Οι ιδρυτές και η απόκρυψη της ταυτότητας

Το αρχικό διοικητικό συμβούλιο της Nobitex αποτελούνταν από τα αδέλφια Αλί και Μοχάμαντ μαζί με τον Αμίρ Χοσέιν Ραντ. Και οι τρεις σπούδασαν στο εξαιρετικά ανταγωνιστικό Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας Σαρίφ, το ιρανικό αντίστοιχο του MIT. Ο Ραντ, ο οποίος δεν συγγενεύει με τα αδέλφια, και ο Αλί ήταν τα δημόσια πρόσωπα της εταιρείας, με τον Ραντ ως διευθύνοντα σύμβουλο. Ο Μοχάμαντ ήταν ο ειδικός σε θέματα blockchain. Σε συνέντευξη για διαφημιστικό φυλλάδιο της Nobitex, τα αδέλφια χρησιμοποίησαν το οικογενειακό όνομα Αγαμίρ. Εντός της εταιρείας, τα αδέλφια απέκρυπταν το όνομα Χαραζί ακόμη και από τους πιο κοντινούς τους, σύμφωνα με επτά πρώην υπαλλήλους και επαγγελματικούς γνωστούς που μίλησαν στο Reuters.

Ορισμένοι από αυτούς δήλωσαν ότι γνωρίζουν τα αδέλφια από τα φοιτητικά τους χρόνια, οπότε και τότε δεν χρησιμοποιούσαν το όνομα Χαραζί. «Ήμουν αρκετά ανοιχτός στην κριτική μου προς το καθεστώς, όπως και οι συνάδελφοί μου», δήλωσε πρώην υπάλληλος της Nobitex. Όταν έμαθε για το πραγματικό οικογενειακό όνομα των αδελφών, «φοβήθηκε», όπως είπε, συμπληρώνοντας: «Είχα αναπτύξει ρητορική μίσους ενάντια στο καθεστώς και τη θρησκεία».

Μάλιστα, ο παππούς τους ήταν θρησκευτικός λόγιος και αγιατολάχ που είχε διδάξει τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, σύμφωνα με ιρανικά δημοσιεύματα. Αργότερα υπηρέτησε στη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, το όργανο που είναι υπεύθυνο για την επιλογή του ανώτατου ηγέτη. Ο Μοτζτάμπα διαδέχθηκε τον πατέρα του μετά τη δολοφονία του τελευταίου. Ένας θείος του πατέρα τους υπηρέτησε ως υπουργός Εξωτερικών και ως σύμβουλος διαδοχικών ανώτατων ηγετών, συμπεριλαμβανομένου του Μοτζτάμπα.

Επίσης, ο πατέρας τους, Αγιατολάχ Μπαγκέρ Χαραζί, ήταν ιδρυτής της Χεζμπολάχ στο Ιράν, μιας πολιτικής και θρησκευτικής οργάνωσης που δεν συνδέεται με τον γνωστότερο ιρανικό βραχίονα στον Λίβανο. Ο Μπαγκέρ, ο οποίος είχε θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία το 2013, έγραψε στον ιστότοπό του ότι συμμετείχε επίσης στη στελέχωση των IRGC μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Η θεία των αδελφών – αδελφή του πατέρα τους – είναι παντρεμένη με τον αδελφό του νέου ανώτατου ηγέτη.

Συνδέσεις με οντότητες υπό καθεστώς κυρώσεων

Πάντως, στοιχεία για το πώς εντάσσεται η Nobitex στον μηχανισμό παράκαμψης κυρώσεων του Ιράν προέκυψαν από μια απρόσμενη πηγή: τον Μπαμπάκ Ζαντζανί, Ιρανό δισεκατομμυριούχο που καταδικάστηκε για απάτη. Ο Ζαντζανί είναι κεντρική φιγούρα στα δίκτυα παράκαμψης κυρώσεων του Ιράν εδώ και χρόνια. Καταδικάστηκε σε θάνατο από τις ιρανικές αρχές το 2016 για υπεξαίρεση, με την ποινή του να μετατρέπεται το 2024.

Σε επίθεση κατά της κεντρικής τράπεζας τον Δεκέμβριο, ο Ζαντζανί δημοσίευσε διευθύνσεις ψηφιακών πορτοφολιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που επέτρεψαν σε εξωτερικούς αναλυτές κρυπτονομισμάτων να αποκαλύψουν ένα πολύπλοκο σχέδιο παράκαμψης κυρώσεων, με τη Nobitex στον πυρήνα του. Μέρος του σχεδίου περιλάμβανε τη μεταφορά τουλάχιστον 20 εκατ. δολαρίων σε κεφάλαια της – υπό καθεστώς κυρώσεων – κεντρικής τράπεζας σε διευθύνσεις ψηφιακών πορτοφολιών που ελέγχονται από τη Nobitex.

Οι συναλλαγές αυτές αποτελούσαν μικρό κλάσμα ενός ευρύτερου δικτύου ψηφιακών πορτοφολιών που ελέγχονται από την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν και αγόρασε κρυπτονομίσματα αξίας άνω των 500 εκατ. δολαρίων μεταξύ Νοεμβρίου 2024 και Ιουνίου 2025, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης blockchain Elliptic. Από αυτά, περίπου 347 εκατ. δολάρια στάλθηκαν από την κεντρική τράπεζα στη Nobitex κατά τους πρώτους έξι μήνες του 2025, ανέφερε η Elliptic. Στη Nobitex έχουν εντοπιστεί, επίσης, συναλλαγές που αφορούν σε λογαριασμούς συνδεδεμένους με τους Χούθι της Υεμένης, ένα κίνημα που υποστηρίζεται από το Ιράν και βρίσκεται επίσης υπό δυτικές κυρώσεις.

Οι αμερικανικές και ισραηλινές κυβερνητικές κυρώσεις έχουν καταχωρίσει δεκάδες πορτοφόλια κρυπτονομισμάτων που συνδέονται με την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν και τους IRGC. Στις 28 Απριλίου, οι ΗΠΑ επέβαλαν νέες κυρώσεις στοχεύοντας αυτό που χαρακτήρισαν «αρχιτεκτονική σκιώδους τραπεζικού συστήματος» του Ιράν. Η Nobitex δεν συμπεριλήφθηκε σε αυτές. Ωστόσο, ο νευραλγικός ρόλος της Nobitex στο ιρανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα αποκαλύφθηκε ξεκάθαρα κατά τον φετινό πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Από τις 28 Φεβρουαρίου, οι περισσότεροι απλοί Ιρανοί δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο λόγω της κυβερνητικής συσκότισης που αποσκοπεί στην καταστολή της δυσαρέσκειας.

Παρ’ όλα αυτά, η Nobitex συνέχισε να λειτουργεί. Την 1η Απριλίου, η Nobitex δημοσίευσε μήνυμα με στόχο να καθησυχάσει τους πελάτες ότι «παρά την αστάθεια στις υποδομές και τα συστήματα υπηρεσιών», τα χρήματά τους ήταν ασφαλή και προσβάσιμα. Η ανακοίνωση δεν ανέφερε άμεσα τον πόλεμο, όμως η σύγκρουση χτύπησε κοντά στους αδελφούς Χαραζί την ίδια ημέρα, όταν αεροπορικό πλήγμα στόχευσε το διαμέρισμα του θείου του πατέρα τους, Καμάλ, του πρώην υπουργού Εξωτερικών που συμβούλευε τον νυν ανώτατο ηγέτη και τον δολοφονημένο πατέρα του. Η σύζυγός του σκοτώθηκε ακαριαία, ενώ ο Καμάλ υπέκυψε στα τραύματά του λίγες ημέρες αργότερα, σύμφωνα με τον κρατικό Τύπο.