Politica 89.8
Υψηλή έκθεση σε φυτοφάρμακα και χημικές ουσίες στην Κρήτη εντόπισε μελέτη
Η επίδραση του περιβάλλοντος στην ανθρώπινη υγεία και η σύνδεση αυτής με την εμφάνιση χρόνιων και μη μεταδοτικών νοσημάτων αποτελούν ένα πεδίο που απασχολεί όλο και περισσότερο την επιστημονική και ιατρική κοινότητα και αποτελεί αφορμή εκτεταμένων δημόσιων αντιπαραθέσεων σε διεθνές επίπεδο.
Η γενετική προδιάθεση δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα που καθορίζει και επηρεάζει την υγεία ενός ανθρώπου, καθώς οι συνθήκες διαβίωσης, η διατροφή και η έκθεση σε χημικές ουσίες μπορούν να διαδραματίσουν εξίσου σημαντικό ρόλο. Από τη νόσο του Πάρκινσον και διάφορες μορφές καρκίνου μέχρι την παχυσαρκία και την υπογονιμότητα, η διερεύνηση των περιβαλλοντικών παραγόντων είναι καθοριστική για την κατανόηση των κινδύνων που αντιμετωπίζει ο πληθυσμός.
Σε αυτό το πλαίσιο, η τροφική αλυσίδα αποτελεί έναν από τους βασικούς δρόμους μέσω των οποίων επιβλαβείς ουσίες μπορούν να φτάσουν στον ανθρώπινο οργανισμό. Η χρήση χημικών ενώσεων στον αγροτοκτηνοτροφικό τομέα, η περιβαλλοντική ρύπανση και η αξιοποίηση ορισμένων φυτοφαρμάκων στο έδαφος και στο οικοσύστημα δημιουργούν εύλογα ερωτήματα για την ασφάλεια των τροφίμων και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της έκθεσης σε αυτές. Πρόκειται μάλιστα για ουσίες που σε ορισμένες περιπτώσεις παραμένουν στο περιβάλλον και στον ανθρώπινο οργανισμό για μεγάλα χρονικά διαστήματα, ακόμη και μετά την απαγόρευση της χρήσης τους.
Τα ευρήματα της πρόσφατα δημοσιευμένης δεύτερης φάσης της μελέτης «Μητέρα – Παιδί» (ΡΕΑ) του Πανεπιστημίου Κρήτης επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της έκθεσης του πληθυσμού σε οργανοχλωριωμένα φυτοφάρμακα, καταγράφοντας την παρουσία τους στο αίμα παιδιών της Κρήτης και αποδίδοντάς την στη μεταφορά κατά τον μητρικό θηλασμό.
Η έρευνα αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης των περιβαλλοντικών παραγόντων και της διατροφικής έκθεσης, αλλά και την ανάγκη για ουσιαστικότερους και αυστηρότερους ελέγχους στην παραγωγή και στην τροφική αλυσίδα. Ουσιαστικά πρόκειται για ζήτημα που αφορά την πρόληψη και την προστασία της δημόσιας υγείας, σε μία εποχή που οι κίνδυνοι από την εξωτερική έκθεση σε ανθρώπινους παράγοντες μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τν ζωή παιδιών και ενηλίκων.
Υψηλή συγκέντρωση χημικών ουσιών σε παιδιά που θήλασαν για πάνω από τέσσερις μήνες
Η Μελέτη Μητέρας-Παιδιού ΡΕΑ ξεκίνησε την περίοδο 2007-2008, με τη συμμετοχή περισσότερων από 1.000 εγκύων γυναικών στο Ηράκλειο, και αποτελεί τη μοναδική προοπτική μελέτη αυτού του είδους και έκτασης στην Ελλάδα. Η ερευνητική ομάδα παρακολουθεί διαχρονικά την υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών, εξετάζοντας παράλληλα τις διατροφικές συνήθειες, τις κοινωνικές παραμέτρους και την έκθεση σε τοξικές ουσίες του περιβάλλοντος.
Η πρώτη ερευνητική φάση, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό Environment International, κατέγραψε αυξημένες συγκεντρώσεις οργανοχλωριωμένων φυτοφαρμάκων, κυρίως DDT και DDE, στο αίμα παιδιών της Κρήτης, σε σύγκριση με αντίστοιχες πληθυσμιακές ομάδες άλλων ευρωπαϊκών περιοχών. Πρόκειται για ουσίες που έχουν απαγορευτεί εδώ και δεκαετίες, αλλά χαρακτηρίζονται από μεγάλη χημική σταθερότητα και μπορούν να παραμένουν στον ανθρώπινο οργανισμό για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η δεύτερη φάση της έρευνας, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν στις 27 Οκτωβρίου 2026 στο ίδιο επιστημονικό περιοδικό, βασίστηκε σε 947 μετρήσεις συγκεντρώσεων στο αίμα παιδιών ηλικίας 4, 6, 5 και 11 ετών. Οι ερευνητές εξέτασαν τη σχέση των συγκεντρώσεων των συγκεκριμένων ουσιών με τέσσερις βασικές παραμέτρους: τη διάρκεια του θηλασμού, τις διατροφικές συνήθειες κατά την παιδική ηλικία, τον τόπο κατοικίας σε αστική ή αγροτική περιοχή και τις προγεννητικές συγκεντρώσεις των ουσιών στο αίμα των μητέρων.
Η διάρκεια του θηλασμού αναδείχθηκε ως ο παράγοντας με την ισχυρότερη συσχέτιση με τις αυξημένες συγκεντρώσεις DDE, DDT και εξαχλωροβενζολίου στο αίμα των παιδιών. Ειδικότερα, τα παιδιά που θηλάστηκαν για διάστημα μεγαλύτερο των τεσσάρων μηνών εμφάνισαν περίπου δύο με τρεις φορές υψηλότερες συγκεντρώσεις DDE και DDT και κατά 31% υψηλότερες συγκεντρώσεις εξαχλωροβενζολίου, σε σύγκριση με εκείνα που δεν θηλάστηκαν. Η συσχέτιση ήταν εντονότερη στην ηλικία των τεσσάρων ετών και εξασθενούσε σταδιακά στις επόμενες ηλικίες, χωρίς να εξαφανίζεται πλήρως για το άθροισμα των συγκεντρώσεων DDE και DDT ακόμη και στα 11 έτη.
Αντίθετα, η διαμονή σε αστική ή αγροτική περιοχή δεν αναδείχθηκε ως καθοριστικός παράγοντας για την έκθεση στις συγκεκριμένες ουσίες. Επίσης, η συσχέτιση με τη διάρκεια του θηλασμού παρέμεινε ανεξάρτητη από τη διατροφή των παιδιών και την επαγγελματική ενασχόληση των γονέων με τη γεωργία. Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν αποτελούν λόγο περιορισμού ή τροποποίησης του θηλασμού. Αντίθετα, αναδεικνύουν την ανάγκη περιορισμού της έκθεσης των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας σε τοξικές ουσίες, πριν από τη σύλληψη, κατά την εγκυμοσύνη και κατά τη γαλουχία. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η σημασία της συστηματικής παρακολούθησης της τροφικής αλυσίδας και του ελέγχου των τροφίμων για υπολείμματα ουσιών που έχουν απαγορευτεί εδώ και δεκαετίες.
«Πρέπει να κάνουμε το παν για να περιορίσουμε τις τοξικές ουσίες»
Όπως ανέφερε στα «Ρ.Ν.» ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Ευριπίδης Στεφάνου, η συγκεκριμένη μελέτη εντάσσεται σε μια ευρύτερη επιστημονική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία η εμφάνιση μη μεταδοτικών ασθενειών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από γενετικούς παράγοντες, αλλά επηρεάζεται και από τις περιβαλλοντικές συνθήκες στις οποίες εκτίθεται ο άνθρωπος κατά τη διάρκεια της ζωής του. «Έχουμε αυτή την επιδημιολογική διερεύνηση μέσω μιας ομάδας, στην οποία συμμετέχουν μητέρες και παιδιά. Γύρω στο 2007-2008 δημιουργήθηκε αυτή η ομάδα με περισσότερες από 1.000 μητέρες που ήταν έγκυες την περίοδο εκείνη. Εξετάσαμε διάφορες παραμέτρους υγείας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και, μετά τη γέννηση των παιδιών, αρχίσαμε να τα παρακολουθούμε από διάφορες οπτικές, μεταξύ των οποίων η υγεία, η διατροφή, οι κοινωνικές συνήθειες και οι τοξικές ουσίες που βρίσκονται στο περιβάλλον. Πρόκειται για μια μελέτη που εξελίσσεται διαχρονικά, καθώς εξετάζουμε τους ανθρώπους σε βάθος χρόνου», εξήγησε.
Ο κ. Στεφάνου επεσήμανε ότι η σύγχρονη ιατρική έρευνα δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην αναπτυξιακή προέλευση της υγείας και των ασθενειών, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι περιβαλλοντικές επιδράσεις μπορούν να επηρεάσουν την εμφάνιση παθήσεων. «Υπάρχουν ασθένειες που είναι μη μεταδοτικές, αλλά τις γνωρίζουμε όλοι, όπως το Πάρκινσον, διάφοροι καρκίνοι, η παχυσαρκία και η υπογονιμότητα, για τις οποίες έχει αποδειχθεί ότι οι παράγοντες δεν είναι μόνο γενετικοί, αλλά και περιβαλλοντικοί. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κάναμε αυτές τις μελέτες και δημοσιεύσαμε το 2024 την πρώτη φάση, στην οποία διαπιστώσαμε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις τοξικών ουσιών στο αίμα παιδιών ηλικίας από 2 έως 11 ετών, σε σχέση με αντίστοιχα παιδιά ευρωπαϊκών χωρών», ανέφερε.
Αναφερόμενος στα νέα αποτελέσματα, εξήγησε ότι η ερευνητική ομάδα εξέτασε διαφορετικές παραμέτρους, προκειμένου να εντοπίσει τους παράγοντες που σχετίζονται περισσότερο με τις συγκεντρώσεις των συγκεκριμένων ουσιών στον οργανισμό των παιδιών. Όπως σημείωσε, η διάρκεια του θηλασμού εμφάνισε την ισχυρότερη συσχέτιση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξει η σχετική σύσταση για τον θηλασμό.
«Εξετάσαμε τις διατροφικές συνήθειες κατά την παιδική ηλικία, αν οι μητέρες θήλασαν τα παιδιά τους, αν ο τόπος κατοικίας ήταν σε αστική ή αγροτική περιοχή και ποιες ήταν οι προγεννητικές συγκεντρώσεις αυτών των ουσιών στο αίμα τους. Είδαμε ότι τελικά η μεγαλύτερη συσχέτιση δεν ήταν αν τα παιδιά έμεναν σε αγροτική περιοχή, όπου χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα, ή σε αστική περιοχή, αλλά ήταν η διάρκεια του θηλασμού. Αυτά τα ευρήματα δεν υποδεικνύουν ανάγκη περιορισμού ή τροποποίησης του θηλασμού, κατά κανέναν τρόπο. Αυτό που υποδεικνύουν και υπογραμμίζουν είναι ότι πρέπει να γίνονται έλεγχοι στο τι τρώμε, αν τα τρόφιμα είναι επιβαρυμένα από διάφορες βλαβερές ουσίες, και να κάνουμε το παν για να τις περιορίσουμε, γιατί αυτές δεν αφορούν μόνο εμάς, αλλά και τις επόμενες γενιές», τόνισε.
«Πολλές φορές αγροτικά προϊόντα, και ιδιαίτερα από την Κρήτη, επιστράφηκαν από χώρες όπως η Γερμανία»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε επίσης ο κ. Στεφάνου στην επάρκεια των ελέγχων στα τρόφιμα, επισημαίνοντας ότι η ερευνητική ομάδα δεν εντόπισε επιστημονική βιβλιογραφία για αντίστοιχες μελέτες στην Ελλάδα. Παράλληλα, σημείωσε ότι έχουν υπάρξει περιπτώσεις κατά τις οποίες αγροτικά προϊόντα, μεταξύ αυτών και από την Κρήτη, επιστράφηκαν από ευρωπαϊκές χώρες μετά τη διενέργεια σχετικών ελέγχων και τον εντοπισμό βλαβερών ουσιών. «Δεν ξέρουμε πόσο γίνονται έλεγχοι στα τρόφιμα και αν γίνονται πολύ επισταμένα. Ψάξαμε πολύ τη βιβλιογραφία για να βρούμε μελέτες, οι οποίες, αν έχουν γίνει, θα έπρεπε κατά κάποιον τρόπο να τις γνωρίζουμε, είτε μέσω επιστημονικών δημοσιεύσεων είτε σε βάσεις δεδομένων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν βρήκαμε πολλές που να αφορούν την Ελλάδα. Θεωρητικά υπάρχουν. Πολλές φορές αγροτικά προϊόντα, και ιδιαίτερα από την Κρήτη, επιστράφηκαν από χώρες όπως η Γερμανία, όπου οι έλεγχοι είναι πραγματικά πάρα πολύ επισταμένοι», ανέφερε.
Μάλιστα, ο κ. Στεφάνου στάθηκε και στο ζήτημα της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη χρήση φυτοφαρμάκων, επισημαίνοντας ότι, παρά τις αυστηρές προδιαγραφές, σε ορισμένες περιπτώσεις παρατείνεται η χρήση ουσιών που έχουν χαρακτηριστεί επικίνδυνες, λόγω των δυσκολιών αντικατάστασής τους στην αγροτική παραγωγή. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση πολλές φορές παίρνει αποφάσεις παρατείνοντας τη χρήση αυτών των ουσιών για κάποια χρόνια παραπάνω, με το σκεπτικό ότι είναι αναγκαίες για την αγροτική παραγωγή και ότι δεν υπάρχουν άλλες ουσίες που να αναπληρώνουν τη δράση τους. Από τη μία πλευρά υπάρχουν διαμαρτυρίες για τις δυσκολίες που δημιουργούν οι νέες προδιαγραφές στην παραγωγή και από την άλλη υπάρχουν ανησυχίες για τις επιπτώσεις αυτών των ουσιών στην υγεία», σημείωσε.
Κλείνοντας, ο κ. Στεφάνου υπογράμμισε ότι η έκθεση σε περιβαλλοντικούς ρύπους αποτελεί ζήτημα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά σε ατομικό επίπεδο, καθώς απαιτεί συστηματική παρακολούθηση των τροφίμων και ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων για τη χρήση και τη διακίνηση των φυτοφαρμάκων.
rethnea.gr
