Politica 89.8
Βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη μέσα από την ελιά και το αμπέλι
Καθώς η τουριστική κίνηση στην Κρήτη εξακολουθεί να κινείται σε υψηλά επίπεδα και οι παράκτιες περιοχές καλούνται κάθε χρόνο να διαχειριστούν ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις, από την κυκλοφορία και τη στάθμευση μέχρι την επιβάρυνση των παραλιών και των φυσικών οικοσυστημάτων, επανέρχεται ως πιο επίκαιρη η συζήτηση για το κατά πόσο το νησί μπορεί να παραμείνει προσανατολισμένο σχεδόν αποκλειστικά στο τουριστικό μοντέλο «ήλιος και θάλασσα».
Η ανάγκη για διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος δεν αφορά πλέον μόνο την προσέλκυση ενός διαφορετικού τύπου επισκέπτη, αλλά συνδέεται όλο και περισσότερο με την ίδια τη δυνατότητα του νησιού να διαχειριστεί τη μεγάλη τουριστική ζήτηση χωρίς αυτή να μετατρέπεται σε δυσανάλογη πίεση για τις περιοχές που τη δέχονται.
Υπό αυτό το πρίσμα, το ενδιαφέρον για βιωματικές μορφές τουρισμού αποκτά μεγαλύτερη δυναμική, καθώς ο επισκέπτης δεν αναζητά αποκλειστικά ένα κατάλυμα κοντά στη θάλασσα, αλλά επιθυμεί ολοένα και περισσότερο να γνωρίσει τον τόπο που επισκέπτεται μέσα από τη γαστρονομία, την παραγωγή, το φυσικό περιβάλλον και τον πολιτισμό του.
Στην Κρήτη αναδύεται συνεπώς μία σημαντική ευκαιρία, με επιχειρηματικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές προεκτάσεις, καθώς μεγάλο μέρος του πολιτιστικού και παραγωγικού της πλούτου βρίσκεται έξω από τα μεγάλα αστικά και τουριστικά κέντρα, στην ενδοχώρα, όπου η τουριστική δραστηριότητα παραμένει σαφώς μικρότερη σε σχέση με τις παράκτιες περιοχές.
Η ελιά και το αμπέλι αποτελούν ίσως δύο από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς αυτός ο πλούτος θα μπορούσε να μετατραπεί σε τουριστική εμπειρία, από τη στιγμή που η επίσκεψη σε ένα ελαιοτριβείο ή ένα οινοποιείο, η γνωριμία με έναν παραγωγό, η περιήγηση σε έναν αμπελώνα ή σε έναν αιωνόβιο ελαιώνα και η δοκιμή ενός προϊόντος στον ίδιο τόπο παραγωγής του, μπορούν να προσφέρουν στον επισκέπτη κάτι διαφορετικό από τον μαζικό, οργανωμένο τουρισμό.
Παράλληλα, μπορούν να δημιουργήσουν οικονομική δραστηριότητα σε περιοχές που σήμερα βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό έξω από τον βασικό τουριστικό χάρτη.
Το πρόγραμμα «ΕΛ-ΟΙΝΩΝ ΡΙΖΕΣ» για την αειφόρα ανάπτυξη
Αυτό είναι και το σκεπτικό πίσω από το διασυνοριακό πρόγραμμα «ΕΛ-ΟΙΝΩΝ ΡΙΖΕΣ», στο οποίο συμμετέχει το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, με αντικείμενο την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της ελιάς και του αμπελιού και τη σύνδεσή της με ένα διαφορετικό, περισσότερο βιώσιμο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης σε Κύπρο και Κρήτη.
Πρόκειται ουσιαστικά για μία προσπάθεια ανάδειξης ενός ευρύτερου ζητήματος που θα κληθεί να διαχειριστεί το νησί τα επόμενα χρόνια, το οποίο εναπόκειται στο ερώτημα: Για πόσο ακόμα μπορεί να συνεχιστεί η συγκέντρωση της τουριστικής κίνησης στις παράκτιες ζώνες και στα μεγάλα αστικά κέντρα, χωρίς να εντείνονται οι πιέσεις στις υποδομές, στο φυσικό περιβάλλον και στην καθημερινότητα των κατοίκων; «Θέλουμε να καταγράψουμε τη ζήτηση τόσο για τα προϊόντα όσο και για τις δραστηριότητες σε ελαιοτριβεία και οινοποιεία και ουσιαστικά θέλουμε να απομακρυνθούμε από τον μαζικό τουρισμό και να προωθήσουμε τον εναλλακτικό τουρισμό», ανέφερε μεταξύ άλλων στα «Ρ.Ν.» ο Γιώργος Αγγελάκης, επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος εκ μέρους του ΜΑΙΧ, επισημαίνοντας ότι ο αγροτουρισμός μπορεί να αποτελέσει μία από τις μορφές τουρισμού που συνδέουν την οικονομική δραστηριότητα με την αειφόρο ανάπτυξη.
Ωστόσο, το πρόβλημα σε αυτήν τη φάση για τον αγροτουρισμό είναι ότι παρότι εκδηλώνεται ενδιαφέρον, δεν υπάρχει αντίστοιχη οργάνωση, για την καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση των επισκεπτών. Ένας επισκέπτης μπορεί να θέλει να επισκεφθεί ένα ελαιοτριβείο ή ένα οινοποιείο, όμως συχνά δεν γνωρίζει ποιο είναι επισκέψιμο, τι μπορεί να δει, πώς θα φτάσει μέχρι εκεί ή αν υπάρχει κάποιος άνθρωπος που θα μπορεί να του εξηγήσει την ιστορία και τη διαδικασία παραγωγής.
Αντίστοιχα, ακόμη και όταν υπάρχουν αξιόλογες διαδρομές και σημεία ενδιαφέροντος στην ενδοχώρα, αυτά δεν είναι πάντοτε συνδεδεμένα μεταξύ τους με τρόπο που να επιτρέπει στον επισκέπτη να τα εντάξει εύκολα στο πρόγραμμά του. Αυτό προσπαθεί να επιλύσει το «ΕΛ-ΟΙΝΩΝ ΡΙΖΕΣ», το οποίο, πέρα από την καταγραφή της ιστορικής και πολιτιστικής σχέσης της ελιάς και του αμπελιού με την Κρήτη και την Κύπρο, επιδιώκει να δημιουργήσει τα εργαλεία για την ανάδειξή τους ως τουριστικού πόρου.
Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η καταγραφή σημείων πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος, η δημιουργία θεματικών διαδρομών, ψηφιακής πλατφόρμας και εφαρμογής, καθώς και η παραγωγή μελετών για τη διαμόρφωση στρατηγικής βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης.
Παράλληλα, προβλέπονται η αναβάθμιση έξι πολιτιστικών και τουριστικών χώρων, εκπαιδευτικά προγράμματα για ξεναγούς, παραγωγούς και επαγγελματίες του τουρισμού, αλλά και δράσεις προβολής και δικτύωσης, με στόχο η πολιτιστική κληρονομιά της ελιάς και του αμπελιού να αποκτήσει μεγαλύτερη θέση στο τουριστικό προϊόν.
«Για να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο ο βιωματικός τουρισμός, ο επισκέπτης δεν αρκεί να μεταφερθεί σε έναν χώρο»
Η διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην ύπαρξη φυσικών ή πολιτιστικών πόρων, αλλά απαιτεί ένα οργανωμένο δίκτυο, μέσα στο οποίο οι επισκέψιμοι χώροι, οι παραγωγοί, οι ξεναγοί, οι τουριστικές επιχειρήσεις και οι τοπικοί φορείς θα λειτουργούν συμπληρωματικά. «Χρειάζονται καλύτερες και περισσότερο προσβάσιμες διαδρομές, ενιαία πληροφόρηση, ψηφιακά εργαλεία που θα επιτρέπουν στον επισκέπτη να εντοπίζει και να οργανώνει εύκολα τις εμπειρίες του, αλλά και άνθρωποι με την απαραίτητη κατάρτιση ώστε να μπορούν να μεταφέρουν αυτή τη γνώση», σημείωσε ο κ. Αγγελάκης, τονίζοντας ότι η εκπαίδευση των επαγγελμάτων που πλαισιώνουν το τουριστικό μοντέλο είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντική.
«Ένα από τα ζητήματα που έχουν εντοπιστεί αφορά ακριβώς την έλλειψη κατάλληλης πληροφόρησης από καταρτισμένους ξεναγούς ή ειδικούς σε θέματα που συνδέονται με την ελιά, το αμπέλι και την αγροτική παραγωγή. Για να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο ο βιωματικός τουρισμός, ο επισκέπτης δεν αρκεί να μεταφερθεί σε έναν χώρο, αλλά χρειάζεται να καταλάβει τι βλέπει και γιατί αυτό έχει σημασία για τον τόπο», επεσήμανε ο κ. Αγγελάκης.
«Βλέπουμε κατά καιρούς ότι είμαστε στα πρόθυρα του υπερτουρισμού»
Με τον ίδιο τρόπο συνεπώς μπορούν να πλαισιωθούν και η ελιά και το κρασί. Η Κρήτη διαθέτει ορεινά χωριά, μονοπάτια, παραδοσιακές παραγωγικές δραστηριότητες, τοπική γαστρονομία, ιστορικά και θρησκευτικά μνημεία, φυσικά τοπία και μία ζωντανή πολιτιστική παράδοση, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος ενός πολύ πιο σύνθετου τουριστικού προϊόντος.
Το ζητούμενο είναι να μην αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένα αξιοθέατα, αλλά να συνδέονται μεταξύ τους και να δημιουργούν ολοκληρωμένες εμπειρίες, όπως επεσήμανε ο κ. Αγγελάκης. Μία τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε παράλληλα να λειτουργήσει ως αντίβαρο στη συγκέντρωση της τουριστικής δραστηριότητας στις παράκτιες περιοχές. «Όσο περισσότεροι επισκέπτες παραμένουν εγκλωβισμένοι στους ίδιους προορισμούς, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιέσεις που συσσωρεύονται εκεί, ενώ την ίδια στιγμή μεγάλα τμήματα της ενδοχώρας παραμένουν με περιορισμένη συμμετοχή στα οφέλη της τουριστικής οικονομίας», σχολίασε ο κ. Αγγελάκης.
Η μεταφορά ενός μέρους αυτής της δραστηριότητας προς το εσωτερικό του νησιού θα μπορούσε, επομένως, να λειτουργήσει με διττό τρόπο, αφενός δημιουργώντας νέες οικονομικές ευκαιρίες για παραγωγούς και επιχειρήσεις και αφετέρου συμβάλλοντας στην αποσυμφόρηση περιοχών που ήδη βρίσκονται στα όρια των δυνατοτήτων τους. «Βλέπουμε κατά καιρούς ότι είμαστε στα πρόθυρα του υπερτουρισμού, με όλες τις συνέπειες που έχει ο υπερτουρισμός στην καθημερινότητα», συμπλήρωσε ο κ. Αγγελάκης, αναφερόμενος μεταξύ άλλων στην κυκλοφορία, τη στάθμευση, τις τιμές, την επιβάρυνση των παραλιών και τις πιέσεις που δέχονται τα οικοσυστήματα.
Όπως εξήγησε, η κατεύθυνση των επισκεπτών προς την ύπαιθρο δεν αποτελεί απλώς μία προσπάθεια να δημιουργηθούν «νέες εκδρομές», αλλά μέρος μιας διαφορετικής προσέγγισης για τη διαχείριση του τουρισμού. Με γνώμονα αυτό λοιπόν, το κρίσιμο δεν είναι εάν η Κρήτη μπορεί να προσελκύσει περισσότερους τουρίστες, αλλά εάν μπορεί να αξιοποιήσει διαφορετικά αυτούς που ήδη προσελκύει. Και αυτό σημαίνει να διευρύνει τον γεωγραφικό χώρο στον οποίο κινείται ο επισκέπτης, να αυξήσει τις αφορμές για να επισκεφθεί την ενδοχώρα και να δημιουργήσει περισσότερες δυνατότητες ώστε ένα μεγαλύτερο μέρος της τουριστικής δαπάνης να παραμένει στις τοπικές κοινωνίες.
rethnea.gr
