Σ. Ρούσσος: Χειρισμοί με «άρωμα 19ου αιώνα» στο καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Χειρισμούς με «άρωμα 19ου αιώνα», που εμφανίζουν την Ελλάδα να προσφεύγει στις μεγάλες δυνάμεις για να εκπροσωπηθεί απέναντι στην Τουρκία, διέκρινε στην υπόθεση του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Σωτήρης Ρούσσος. Μιλώντας στον Politica 89.8, στον Χρήστο Κώνστα και στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά», άσκησε αιχμηρή κριτική στη διπλωματική διαχείριση του έργου και στη μεσολάβηση της Γαλλίας για την ενημέρωση της Άγκυρας, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια πρακτική αναβαθμίζει πολιτικά την Τουρκία και υποβαθμίζει την Ελλάδα.

«Έχει ένα άρωμα 19ου αιώνα», ανέφερε χαρακτηριστικά, παραπέμποντας στην εποχή κατά την οποία για ελληνικές υποθέσεις, όπως το Κρητικό Ζήτημα, συζητούσαν «οι πρέσβεις των μεγάλων δυνάμεων στην αυλή του Σουλτάνου». Και πρόσθεσε: «Δεν πρέπει να έχουμε τέτοιες σχέσεις με την Τουρκία, γιατί αυτά αναβαθμίζουν την Τουρκία και υποβαθμίζουν εμάς. Δηλαδή είναι σαν να λέει κάποιος: ας μιλήσουμε δυο μεγάλοι για σένα που είσαι μικρότερος».

Η παρέμβασή του επικεντρώθηκε στην πολιτική σημασία της γαλλικής πρωτοβουλίας, στα περιθώρια αξιοποίησής της από την Άγκυρα και στην ανάγκη διαφορετικής ιεράρχησης των ελληνικών στρατηγικών προτεραιοτήτων. Ο ίδιος αντιπαρέβαλε την υπόθεση του καλωδίου με την επέκταση των χωρικών υδάτων νότια και ανατολικά της Κρήτης, ενώ προειδοποίησε ότι, εάν η αντιπαράθεση κλιμακωθεί, θα δοκιμαστεί στην πράξη και η στήριξη των συμμάχων της Ελλάδας.

Έθεσε, ωστόσο, μια ουσιώδη επιφύλαξη για την αξιολόγηση της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης: χωρίς το πλήρες κείμενό της, δεν μπορούν να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα για τις διατυπώσεις και τις συνέπειές της.

Η μεσολάβηση της Γαλλίας και η εικόνα της Ελλάδας

Ο κ. Ρούσσος στάθηκε ιδιαίτερα στον συμβολισμό μιας συνεννόησης κατά την οποία η Γαλλία αναλαμβάνει να απευθυνθεί στην Τουρκία για ένα έργο που αφορά την Ελλάδα και την Κύπρο.

Στη σχετική συζήτηση με τον Χρήστο Κώνστα, η αναφορά στον 19ο αιώνα συνδέθηκε με τον κίνδυνο να εμφανίζεται η Αθήνα ως ο μικρότερος συνομιλητής, για λογαριασμό του οποίου συζητούν ισχυρότερες δυνάμεις.

«Ήταν πολύ μικρότερη η διπλωματική επιρροή της Ελλάδας. Αυτό δεν είναι σωστό», επισήμανε, εξηγώντας γιατί θεωρεί προβληματική την επιστροφή σε μια τέτοια εικόνα εκπροσώπησης.

Η ένστασή του αφορούσε τη σχέση που διαμορφώνεται μέσα από αυτή τη διαδικασία: η Τουρκία εμφανίζεται ως δύναμη με την οποία πρέπει να διαπραγματευτεί ένας άλλος ισχυρός διεθνής παράγοντας, ενώ η Ελλάδα παραμένει στο παρασκήνιο μιας υπόθεσης που την αφορά άμεσα.

Αυτό ακριβώς το πολιτικό αποτέλεσμα περιέγραψε με τη φράση: «Αυτά αναβαθμίζουν την Τουρκία και υποβαθμίζουν εμάς».

«Αφού είναι άκακη, γιατί δεν την κάνει η ελληνική κυβέρνηση;»

Ο καθηγητής δεν θεώρησε επαρκή την εξήγηση ότι η γαλλική πρωτοβουλία προέκυψε αποκλειστικά από το ενδιαφέρον της εταιρείας που συμμετέχει στο έργο να ολοκληρώσει τις εργασίες της.

Αναγνώρισε το προφανές εμπορικό συμφέρον της επιχείρησης, αλλά εξέφρασε την εκτίμηση ότι υπήρξε και παρέμβαση της Αθήνας προς το Παρίσι. Την παρουσίασε ως δική του ερμηνεία των χειρισμών, χωρίς να επικαλεστεί κάποιο έγγραφο που να την επιβεβαιώνει.

«Προφανώς είχε συμφέρον η εταιρεία να ολοκληρώσει το έργο, να πάρει τα λεφτά της. Αλλά δεν νομίζω ότι ήταν το βάρος της γαλλικής εταιρείας το οποίο έπεισε τους Γάλλους να κάνουν κάτι τέτοιο. Νομίζω ότι υπήρξε και παρέμβαση της ελληνικής κυβερνήσεως προς αυτήν την κατεύθυνση», ανέφερε.

Στη συνέχεια έθεσε το ερώτημα γιατί η ίδια η ελληνική κυβέρνηση δεν αναλαμβάνει την ενημέρωση, εφόσον αυτή παρουσιάζεται ως μια διαδικασία χωρίς επιπτώσεις.

«Εάν η ενημέρωση είναι άκακη, δεν έχει δηλαδή καμία ουρά», είπε, για να αναρωτηθεί: «Αφού είναι άκακη, γιατί δεν την κάνει η ελληνική κυβέρνηση;».

Με την επισήμανση αυτή αμφισβήτησε την πολιτική λογική της μεσολάβησης: εάν δεν διακυβεύεται τίποτα, ποιος είναι ο λόγος να αναλαμβάνει μια άλλη χώρα τη συγκεκριμένη επικοινωνία;

«Δεν γνωρίζει κανείς μας τι λέει αυτή η ρηματική διακοίνωση»

Παρά την ένταση της κριτικής του, ο κ. Ρούσσος διαχώρισε επανειλημμένα την αξιολόγηση των δημοσιογραφικών πληροφοριών από την εξέταση του ίδιου του διπλωματικού εγγράφου.

«Δεν γνωρίζει κανείς μας τι λέει αυτή η ρηματική διακοίνωση», υπογράμμισε, επισημαίνοντας ότι δεν είχε δοθεί το κείμενο ώστε να εξεταστεί πώς συντάχθηκε και τι ακριβώς περιλαμβάνει.

Η επιφύλαξή του επανήλθε όταν ο Χρήστος Κώνστας έθεσε υπόψη του πληροφορίες για διατύπωση σύμφωνα με την οποία η Γαλλία δεν υπεισέρχεται στο ζήτημα των διαφιλονικούμενων περιοχών.

«Αν δεν δω εγώ τη ρηματική κανονικά, δεν μπορώ να σας πω, γιατί πρέπει να δω τα συμφραζόμενα και όλα αυτά», διευκρίνισε.

Συνεπώς, οι εκτιμήσεις του για τις πιθανές συνέπειες μιας τέτοιας διατύπωσης ήταν υπό όρους: αφορούσαν το ενδεχόμενο το έγγραφο να περιλαμβάνει πράγματι το περιεχόμενο που του μεταφέρθηκε κατά τη συνέντευξη.

«Δεν παίρνει θέση η Γαλλία υπέρ ημών»

Σχολιάζοντας αυτό το ενδεχόμενο, ο καθηγητής εξήγησε ότι μια γαλλική αναφορά σε διαφορά μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας θα μπορούσε να προσφέρει πολιτικό έρεισμα στην τουρκική επιχειρηματολογία.

«Δεν παίρνει θέση η Γαλλία υπέρ ημών. Λέει ότι έχετε μία διαφορά», ανέφερε.

Περιγράφοντας παραστατικά τη στάση που θεωρεί ότι προκύπτει από αυτή τη λογική, πρόσθεσε: «Εγώ δεν μπαίνω, γιατί έχω ένα καράβι και έχω μία επιχείρηση και θέλω να κάνω τη δουλειά που μου έχουν πει και για την οποία θα πληρωθώ. Πάρτε μια ενημέρωση, λοιπόν. Εγώ δεν μπαίνω σε αυτή την ιστορία».

Το πρόβλημα, όπως το έθεσε, είναι ότι μια τέτοια προσέγγιση δεν απορρίπτει τις τουρκικές αξιώσεις, αλλά αντιμετωπίζει την υπόθεση ως διαφορά στην οποία η Γαλλία επιλέγει να μην τοποθετηθεί.

Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε στην ιδιότητα της Γαλλίας ως μόνιμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η στάση της, κατά την ανάλυσή του, έχει διεθνές πολιτικό βάρος και μπορεί να αξιοποιηθεί πέρα από τις άμεσες ανάγκες των εργασιών.

Στο ερώτημα αν θα μπορούσε να αποφευχθεί μια τέτοια αναφορά, απάντησε ότι η ενημέρωση θα μπορούσε να περιοριστεί στο αντικείμενό της: «Θα μπορούσε να την αποφύγει. Να μην γράψει τίποτα».

Το καλώδιο δεν κατοχυρώνει ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα

Ο κ. Ρούσσος επέμεινε στη διάκριση ανάμεσα στην υλοποίηση ενός ενεργειακού έργου και στην κατοχύρωση κυριαρχικών δικαιωμάτων.

«Είναι ένα σοβαρό έργο. Είναι ένα έργο το οποίο πρέπει να εξηγήσουμε ότι δεν διαμορφώνει, δεν κατοχυρώνει κυριαρχικά δικαιώματα», ανέφερε για το καλώδιο.

Εξηγώντας τη θέση του για την πόντιση εκτός χωρικών υδάτων, διαχώρισε την άδεια από την ενημέρωση ενός παράκτιου κράτους.

«Δεν δίνουν άδεια, όμως. Δηλαδή όλη αυτή η ιστορία περί αδείας δεν υφίσταται», σημείωσε. «Ούτε εμείς δίνουμε άδεια. Δεν χρειάζεται να δώσουμε άδεια».

Κατά την ανάλυσή του, το ζήτημα αποκτά πολιτική σημασία όταν η ενημέρωση προς την Τουρκία μπορεί να ερμηνευτεί ως αποδοχή ότι υπάρχει βάση στις διεκδικήσεις της. Διευκρίνισε ότι αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ρητή αναγνώριση τουρκικής ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως αποδοχή του εύλογου χαρακτήρα των αξιώσεων που προβάλλει η Άγκυρα.

Γιατί θεωρεί ότι υπερεκτιμήθηκε η στρατηγική σημασία του έργου

Ο καθηγητής υπερασπίστηκε την εκτίμησή του ότι το καλώδιο δεν έχει την καθοριστική στρατηγική σημασία που του αποδόθηκε στη δημόσια συζήτηση.

Χωρίς να αμφισβητεί ότι πρόκειται για σοβαρό αναπτυξιακό έργο, υποστήριξε ότι δεν ανατρέπει τον ενεργειακό χάρτη. Επικαλέστηκε τις αντιρρήσεις που, όπως ανέφερε, εκφράζονται στην Κύπρο για το κόστος και τη συνεισφορά του στην ενεργειακή ασφάλεια, καθώς και τη στάση του Ισραήλ.

«Το Ισραήλ δεν έχει καν βγάλει μία ανακοίνωση σχετικά με όλη αυτή τη φασαρία που γίνεται αυτή τη στιγμή», υποστήριξε, αμφισβητώντας ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι αντιμετωπίζουν τη διασύνδεση με την ίδια στρατηγική προτεραιότητα.

«Δεν είναι ένα φοβερό και τρομερό έργο το οποίο, αν δεν το κάνουμε, θα μείνει η Κύπρος χωρίς ενέργεια», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η κριτική του επικεντρώθηκε στο ότι η Ελλάδα έχει επενδύσει μεγάλο διπλωματικό και πολιτικό κεφάλαιο σε μια αντιπαράθεση της οποίας το αντικείμενο δεν παράγει, όπως τόνισε, πρόσθετα κυριαρχικά δικαιώματα.

Η επέκταση των χωρικών υδάτων στην Κρήτη ως πραγματική προτεραιότητα

Απέναντι στην υπόθεση του καλωδίου, ο κ. Ρούσσος τοποθέτησε την επέκταση των χωρικών υδάτων νότια και ανατολικά της Κρήτης ως επιλογή ουσιαστικού στρατηγικού περιεχομένου.

Στην ερώτηση αν μια τέτοια κίνηση θα είχε επιλύσει μεγάλο μέρος των ζητημάτων που συζητούνται, απάντησε: «Θα είχαν λυθεί σε μεγάλο βαθμό».

Συνέχισε, μάλιστα, υποστηρίζοντας ότι η ελληνική αποφασιστικότητα θα έπρεπε να εκδηλωθεί σε ένα πεδίο με συγκεκριμένο όφελος για τη χώρα.

«Αν υπάρχει ένα ζήτημα στο οποίο θα μπορούσαμε θεωρητικά να πούμε ότι εκεί θα δείχναμε τα δόντια μας στην Τουρκία, θα ήταν αυτό το ζήτημα. Όχι το ζήτημα του καλωδίου», επισήμανε.

Επανερχόμενος αργότερα στην ίδια σύγκριση, τόνισε: «Εάν κάναμε την επέκταση των χωρικών υδάτων στην Κρήτη, αυτό ήταν ένα σημαντικό ζήτημα».

Η θέση του αφορά τη στρατηγική ιεράρχηση: πού επιλέγει η Ελλάδα να αναλάβει διπλωματικό κόστος και πώς συνδέει την ανάληψη αυτού του κόστους με ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα στην άσκηση των δικαιωμάτων της.

«Την ενδιαφέρει να είναι ο πολιτικός ηγεμόνας»

Στο ερώτημα γιατί η Τουρκία παρεμβαίνει για ένα έργο που, σύμφωνα με την προηγούμενη ανάλυσή του, δεν κατοχυρώνει κυριαρχικά δικαιώματα, ο καθηγητής απάντησε ότι το τουρκικό κίνητρο είναι ευρύτερο.

«Δεν την ενδιαφέρουν τα δικαιώματα, την ενδιαφέρει να είναι ο πολιτικός ηγεμόνας σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο», υπογράμμισε.

Όπως εξήγησε, η Άγκυρα επιδιώκει να επιβάλει την αντίληψη ότι κάθε σημαντική δραστηριότητα στην περιοχή πρέπει να περνά από τη δική της έγκριση ή, τουλάχιστον, από προηγούμενη συνεννόηση μαζί της.

«Κάθε τι που γίνεται, σου λέει, πρέπει να ζητάς την άδεια ή να με ενημερώνεις», ανέφερε.

Υπό αυτό το πρίσμα, η παρέμβαση στο καλώδιο αποτελεί για τον ίδιο έκφραση μιας ευρύτερης διεκδίκησης πολιτικού ελέγχου στην Ανατολική Μεσόγειο, την οποία η Τουρκία επιδιώκει να καταστήσει αποδεκτή από τους υπόλοιπους δρώντες.

Η πιθανή αξιοποίηση της διακοίνωσης από την Τουρκία

Ερωτηθείς αν η Άγκυρα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη γαλλική διακοίνωση σε διεθνές επίπεδο, ο κ. Ρούσσος ξεχώρισε τη δικαστική από τη διπλωματική της αξιοποίηση.

Για ενδεχόμενη χρήση σε διεθνές δικαστήριο συνέδεσε την απάντησή του με την ακριβή διατύπωση του εγγράφου: «Αν η διατύπωσή της είναι περίπου σαν και αυτή που μου λέτε, θα μπορούσε».

Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι δεν μπορεί να αποτιμήσει τη νομική σημασία ενός τέτοιου στοιχείου: «Δεν είμαι νομικός για να ξέρω πόση βαρύτητα θα είχε».

Η μεγαλύτερη ανησυχία του αφορούσε την αξιοποίηση στο πεδίο της διεθνούς διπλωματικής επικοινωνίας.

«Κυρίως μπορεί να αξιοποιηθεί, και αυτό είναι το βασικό για την Τουρκία, στη διπλωματική προπαγάνδα», ανέφερε.

Περιέγραψε, συγκεκριμένα, το ενδεχόμενο Τούρκοι διπλωμάτες να επικαλούνται τη στάση της Γαλλίας στις επαφές τους σε μεγάλες πρωτεύουσες, επιχειρώντας να ενισχύσουν τον ισχυρισμό ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις έχουν εύλογη βάση.

Η πληροφορία για την τουρκική φρεγάτα και η αντίδρασή του

Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας, ο Χρήστος Κώνστας μετέφερε πληροφορία από δημοσιεύματα για μήνυμα τουρκικής φρεγάτας προς το γαλλικό ερευνητικό σκάφος, με αίτημα αποχώρησης από περιοχή την οποία η τουρκική πλευρά χαρακτήριζε δική της υφαλοκρηπίδα.

Ο καθηγητής σχολίασε την πληροφορία όπως του παρουσιάστηκε στον αέρα, συνδέοντάς την με την προηγούμενη ανάλυσή του για τις τουρκικές επιδιώξεις.

«Είναι αυτό που σας είπα προηγουμένως: εμείς είμαστε αφεντικά εδώ», ανέφερε, αποδίδοντας το πολιτικό μήνυμα που θεωρεί ότι επιχειρεί να εκπέμψει η Άγκυρα.

Παράλληλα, παραδέχθηκε ότι η εξέλιξη που του μεταφέρθηκε ξεπερνούσε την αρχική του εκτίμηση. Όπως εξήγησε, περίμενε η Τουρκία να χρησιμοποιήσει την ενημέρωση ως εργαλείο διπλωματικής προβολής των θέσεών της.

«Δεν περίμενα, δηλαδή, ότι θα κάνουν αυτό που μου είπατε», σημείωσε.

Με βάση τα δεδομένα που τέθηκαν εκείνη τη στιγμή στη συζήτηση, άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο όξυνσης, εφόσον η τουρκική πλευρά επέμενε στη συγκεκριμένη στάση.

«Εκεί θα μετρήσουμε και τους συμμάχους μας»

Στο ενδεχόμενο κλιμάκωσης, ο κ. Ρούσσος έθεσε ευθέως το ζήτημα της στάσης των χωρών στις οποίες η Ελλάδα επενδύει στρατηγικά.

«Εκεί θα μετρήσουμε και τους συμμάχους μας», υπογράμμισε, αναφερόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Ισραήλ και στη Γαλλία.

«Εάν οι Τούρκοι το παρακάνουν και μείνουν σε αυτή τη θέση, θα μετρήσουμε και τους συμμάχους», επανέλαβε. Όταν ο Χρήστος Κώνστας συμπεριέλαβε στη σχετική συζήτηση τη Γαλλία, ο καθηγητής συμφώνησε: «Προφανώς και τη Γαλλία».

Με αιχμηρή διατύπωση σχολίασε την προσδοκία ότι η ελληνική στάση απέναντι στους εταίρους εξασφαλίζει αυτομάτως αντίστοιχη υποστήριξη:

«Και τους τρεις αυτούς που θεωρούμε ότι είναι τόσο κοντά και ότι εμείς είμαστε τα καλά παιδιά που τους προσέχουμε και τους φροντίζουμε και αυτοί μας φροντίζουν».

Για τον ίδιο, η ουσιαστική δοκιμασία θα προκύψει εφόσον η αντιπαράθεση ενταθεί και απαιτηθούν σαφείς τοποθετήσεις: «Σε μια όξυνση, θα πρέπει να δούμε τη θέση που θα πάρουν αυτές οι χώρες».