Productivity guilt: Πώς χάσαμε τον ελεύθερο χρόνο μας;

Το χρόνιο στρες επηρεάζει:

• τη διάθεση,
• τη δημιουργικότητα,
• την αυθορμησία,
• την κοινωνικότητα,
• ακόμη και την ικανότητα του ανθρώπου να νιώθει ευχαρίστηση.

Σε νευροβιολογικό επίπεδο, η παρατεταμένη έκθεση στην κορτιζόλη μπορεί να μειώσει τη δραστηριότητα του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος σταδιακά δυσκολεύεται περισσότερο να βιώσει ενθουσιασμό ή χαρά ακόμη και σε δραστηριότητες που παλιότερα απολάμβανε.

Για αυτό αρκετοί ενήλικες περιγράφουν πως:

• «δεν έχουν διάθεση για τίποτα»,
• νιώθουν συνεχώς κουρασμένοι,
• αναβάλλουν ευχάριστες δραστηριότητες,
• αισθάνονται ψυχικά εξαντλημένοι.

Η εξάντληση της σύγχρονης ζωής δεν είναι μόνο σωματική

Στην έρευνα, τα βασικά εμπόδια στη διασκέδαση ήταν:

• το οικονομικό κόστος,
• η έλλειψη χρόνου,
• οι επαγγελματικές υποχρεώσεις,
• η ψυχική κόπωση,
• η δυσκολία συντονισμού με άλλους ανθρώπους.

Αυτή η εικόνα αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη κουλτούρα υπερφόρτωσης.

Ο εγκέφαλος του σύγχρονου ανθρώπου δέχεται καθημερινά τεράστιο αριθμό ερεθισμάτων:

• ειδοποιήσεις,
• emails,
• κοινωνικά δίκτυα,
• πληροφορίες,
• συνεχείς αποφάσεις,
• multitasking.

Αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν cognitive overload — γνωστική υπερφόρτωση — οδηγεί σε πνευματική εξάντληση, μειωμένη συγκέντρωση και χαμηλότερη συναισθηματική ενέργεια.

Και όταν ο εγκέφαλος κουράζεται υπερβολικά, η διασκέδαση αρχίζει να μοιάζει με «ακόμη μία υποχρέωση».

Η χαρά χρειάζεται χώρο στο πρόγραμμα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της ψυχολογίας είναι ότι η ευτυχία σπάνια εμφανίζεται «όταν τελειώσουν όλες οι υποχρεώσεις». Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ πραγματικά.

Αυτό σημαίνει ότι η χαρά χρειάζεται συνειδητή προτεραιοποίηση.

Οι ειδικοί προτείνουν:

• μικρές καθημερινές στιγμές ευχαρίστησης,
• προγραμματισμένο ελεύθερο χρόνο,
• κοινωνικές δραστηριότητες χωρίς «παραγωγικό» στόχο,
• χόμπι,
• φυσική δραστηριότητα,
• παιχνίδι ακόμη και στην ενήλικη ζωή.

Το παιχνίδι δεν θεωρείται πλέον παιδική ανάγκη μόνο. Θεωρείται βασικός μηχανισμός ψυχικής αποσυμπίεσης για όλες τις ηλικίες.

Σε κοινωνίες που εξιδανικεύουν τη συνεχή παραγωγικότητα, η ξεκούραση συχνά αντιμετωπίζεται σαν αδυναμία. Όμως ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν σχεδιάστηκε για αδιάκοπη απόδοση. Χωρίς στιγμές χαράς, παιχνιδιού και συναισθηματικής αποφόρτισης, το νευρικό σύστημα παραμένει διαρκώς σε κατάσταση πίεσης.