Politica 89.8
Η απορία που εκφράζει ο τίτλος μου έχει δημιουργηθεί εντονότερα τις τελευταίες μέρες διαβάζοντας και μεταδίδοντας προς εσάς τόσες πολλές ειδήσεις τοπικές, εθνικές και διεθνείς που μαρτυρούν την ύπαρξη της βίας. Μάλιστα στα 36 χρόνια της δημοσιογραφίας μου δεν θυμάμαι να έχω αναμεταδώσει τόσες πολλές “βίαιες” ειδήσεις. Η βία μοιάζει να είναι παντού γύρω μας. Στα σπίτια, στις γειτονιές, στα σχολεία, στους δρόμους,στα γήπεδα. Από την ενδοοικογενειακή κακοποίηση μέχρι βίαια ξεσπάσματα μεταξύ γειτόνων, από συγκρούσεις μεταξύ μαθητών μέχρι τραγικά περιστατικά στην άσφαλτο, η καθημερινή ειδησεογραφία δημιουργεί την αίσθηση ενός κόσμου που αγριεύει.
Το ερώτημα λοιπόν διατυπώνεται επίμονα: Ζούμε πράγματι σε μια πιο βίαιη εποχή ή απλώς βλέπουμε περισσότερη βία;
Έκατσα και το έψαξα. Έκανα έρευνα ψηφιακή, σε ιστοσελίδες, σε άρθρα σε κοινωνικά δίκτυα και βρήκα τα παρακάτω και σας τα μεταφέρω με την ελπίδα πάντα ότι η οξεία κατάσταση θα αμβλυνθεί.
Η βία δεν είναι σύγχρονο φαινόμενο. Η ανθρώπινη ιστορία είναι γεμάτη πολέμους, συγκρούσεις, εγκλήματα και σκληρές κοινωνικές αντιπαραθέσεις. Αυτό που έχει αλλάξει ριζικά είναι η ταχύτητα και η έκταση της πληροφόρησης.
Στην εποχή των 24ωρων ειδήσεων και των κοινωνικών δικτύων, κάθε περιστατικό —από το πιο μικρό μέχρι το πιο ακραίο— μεταδίδεται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Οι εικόνες επαναλαμβάνονται, τα βίντεο αναπαράγονται, τα σχόλια πολλαπλασιάζονται. Έτσι δημιουργείται η αίσθηση μιας συνεχούς καταιγίδας βίας.
Πολλοί κοινωνιολόγοι επισημαίνουν ότι η ορατότητα της βίας έχει αυξηθεί περισσότερο από την ίδια τη βία. Αυτό όμως δεν μειώνει τη σημασία του προβλήματος. Αντίθετα, το καθιστά πιο επείγον προς κατανόηση.
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η βία δεν έχει μία αιτία. Είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που συνδέεται με βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες.
Η επιθετικότητα υπήρξε ιστορικά μηχανισμός άμυνας και επιβίωσης. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος κουβαλά ακόμη ίχνη αυτών των αρχέγονων μηχανισμών. Σε συνθήκες έντονου στρες ή απειλής, η βίαιη αντίδραση μπορεί να ενεργοποιηθεί σχεδόν αντανακλαστικά.
Τραυματικές παιδικές εμπειρίες, κακοποίηση, παραμέληση, χρόνια άγχος και ψυχικές διαταραχές αυξάνουν την πιθανότητα βίαιης συμπεριφοράς. Έρευνες δείχνουν ότι η βία συχνά αναπαράγεται διαγενεακά: Άνθρωποι που μεγάλωσαν σε βίαια περιβάλλοντα δυσκολεύονται να σπάσουν τον κύκλο.
Γι’ αυτό βλέπουμε συζύγους να ζουν καθημερινά έναν ιδιωτικό «πόλεμο», γονείς να κακοποιούν τα παιδιά τους ή εφήβους να μεταφέρουν τη βία στο σχολείο και στον δρόμο.
Ανισότητες, οικονομική ανασφάλεια, κοινωνικός αποκλεισμός και αίσθημα αδικίας λειτουργούν ως επιταχυντές. Σε κοινωνίες όπου οι άνθρωποι νιώθουν ότι δεν έχουν χώρο, προοπτική ή φωνή, η ένταση μετατρέπεται πιο εύκολα σε σύγκρουση.
Η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού και ο ανταγωνισμός για πόρους ενισχύουν το αίσθημα πίεσης. Δεν πρόκειται για έναν απλό αγώνα «χώρου», αλλά για μια βαθύτερη αίσθηση ασφυξίας — οικονομικής, κοινωνικής και ψυχολογικής.
Η βία δεν εκδηλώνεται μόνο σε πολεμικές ζώνες ή σε ακραίες κοινωνικές συνθήκες. Εμφανίζεται μέσα στην καθημερινή ζωή:
- ζευγάρια που ζουν σε μόνιμη σύγκρουση
- γείτονες που οδηγούνται σε ακραίες αντιπαραθέσεις
- μαθητές που αλληλοχτυπιούνται
- οδηγοί που μετατρέπουν τον δρόμο σε πεδίο μάχης
Οι ειδικοί – όχι μόνο αυτοί που βρήκα στο διαδίκτυο αλλά και όσοι έχουν μιλήσει στην εκπομπή μου – τονίζουν ότι πρόκειται συχνά για έλλειψη δεξιοτήτων διαχείρισης συναισθημάτων και επίλυσης συγκρούσεων. Η κοινωνία διδάσκει ανταγωνισμό, αλλά όχι πάντα επικοινωνία.
Οι ψυχολόγοι επιμένουν πως η βία μπορεί να αποφευχθεί. Η βία μπορεί να περιοριστεί όταν οι κοινωνίες επενδύουν σε:
- εκπαίδευση στη συναισθηματική νοημοσύνη
- προγράμματα πρόληψης ενδοοικογενειακής βίας
- πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας
- μείωση κοινωνικών ανισοτήτων
- στήριξη παιδιών και εφήβων σε ευάλωτα περιβάλλοντα
Η πρόληψη είναι πιο αποτελεσματική από την καταστολή. Όσο νωρίτερα αντιμετωπίζονται οι ρίζες της βίας, τόσο λιγότερο εκδηλώνεται στο κοινωνικό πεδίο.
Η βία δεν είναι καινούργια. Αυτό που είναι καινούργιο είναι το πόσο καθαρά τη βλέπουμε. Ζούμε σε μια εποχή όπου η ανθρώπινη ένταση καταγράφεται, μεταδίδεται και σχολιάζεται διαρκώς.
Η πρόκληση δεν είναι να συνηθίσουμε τη βία, αλλά να την κατανοήσουμε. Να αναγνωρίσουμε ότι πίσω από κάθε βίαιο ξέσπασμα υπάρχουν άνθρωποι, ιστορίες, τραύματα και κοινωνικές συνθήκες.
Η αντιμετώπιση της βίας δεν είναι μόνο θέμα αστυνόμευσης. Είναι θέμα παιδείας, ψυχικής υγείας, κοινωνικής συνοχής και συλλογικής ευθύνης.
