Politica 89.8
Καταναλωτές σε survival mode: Ψωνίζουν μόνο τα απαραίτητα – κόβουν από παντού
Μόνο ένας στους πέντε καταναλωτές αισθάνεται οικονομικά ασφαλής, οι έξι στους δέκα ψωνίζουν κυρίως προσφορές και άλλοι τόσοι περιορίζουν τις αγορές τους στα απολύτως αναγκαία. Πάνω από ένας στους δύο συγκρίνει τιμές και αγοράζει την πιο φθηνή μάρκα και το 43% αγοράζει κυρίως προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας.
Τα παραπάνω ευρήματα προέρχονται από την έρευνα που εκπόνησε η εταιρεία Circana για λογαριασμό του Ινστιτούτου Πωλήσεων Ελλάδας (ΙΠΕ), με θέμα «Οικονομική πίεση, νέες συνήθειες, νέες ευκαιρίες».
Η επίμονη ακρίβεια συνεχίζει να επηρεάζει έντονα τις αγοραστικές επιλογές των ελληνικών νοικοκυριών, αναγκάζοντάς τα να επαναπροσδιορίσουν τις προτεραιότητές τους. Καθώς τα τρόφιμα έχουν ακριβύνει πάνω από 38% σε βάθος πενταετίας και οι δαπάνες στέγασης σχεδόν 30%, οι καταναλωτές έχουν μεταβεί σε μόνιμη «λειτουργία επιβίωσης» – survival mode.
Στρατηγικές αντιμετώπισης κόστους ζωής
Σύμφωνα με την έρευνα της Circana οι Έλληνες καταναλωτές έχουν αναπτύξει «στρατηγικές αντιμετώπισης του κόστους ζωής», κάνοντας την ανάγκη φιλοτιμία.
Σχεδόν οι εννιά στους δέκα καταναλωτές (84%) έχουν περιορίσει τις εξόδους για φαγητό και καφέ εκτός σπιτιού, σε μια προσπάθεια να περιορίσουν και τα έξοδα. Άλλοι τόσοι έχουν μειώσει τις δαπάνες και για ρούχα, παπούτσια ή αξεσουάρ. Το 81% έχει μειώσει τις δαπάνες για διασκέδαση. Το 80% κάνει οικονομία στο ρεύμα και το 79% μειώνει τα ταξίδια και τις διακοπές.
Άλλωστε, όπως έδειξε και η τελευταία έρευνα της Εurostat, σχεδόν οι μισοί Έλληνες δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά ούτε μια εβδομάδα διακοπές το χρόνο, μακριά από το σπίτι τους.
Οι επτά στους δέκα έχουν κόψει εντελώς ή έχουν περιορίσει στο ελάχιστο τα δώρα που κάνουν στους άλλους, ενώ το 61% έχει μειώσει τις μετακινήσεις με αυτοκίνητο. Με την τιμή της βενζίνης να φλερτάρει με τα δύο ευρώ, πιθανόν το ποσοστό αυτό έχει ήδη αυξηθεί.
Οι Έλληνες αν και κατά κανόνα εξωστρεφής λαός, βγαίνουν πλέον λιγότερο συχνά από το σπίτι και όταν το κάνουν αναζητούν τις πιο οικονομικές μορφές διασκέδασης – έναν καφέ ή ένα φαγητό στα γρήγορα. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα (άτομα ηλικίας 18-70 ετών) δήλωσαν ότι βγαίνουν κατά μέσο όρο λιγότερες από έξι ημέρες τον μήνα.
Κατανάλωση κατ’οίκον
Η κλεισούρα στο σπίτι έχει αυξήσει τις πωλήσεις των αλκοολούχων ποτών από σούπερ μάρκετ και τα λεγόμενα «ready to eat» φαγητά για άμεση κατανάλωση. Κόβεις το μπαρ και την ταβέρνα, περιορίζεις το μαγείρεμα σπίτι λόγω έλλειψης χρόνου και αφού λόγω «ξεχειλωμένων» ωραρίων σπανίως η οικογένεια κάθεται να φάει μαζί στο ίδιο τραπέζι. Αντί γι’αυτό τα «τσούζεις» κατά μόνας ή σε παρέες κατ’οίκον και τη βγάζεις με έτοιμα και ημιέτοιμα γεύματα, που δίνουν την αίσθηση της ευκολίας και της οικονομίας, ιδίως αν είσαι μόνος σου, αλλά μακροπρόθεσμα κοστίζουν περισσότερο και είναι λιγότερο θρεπτικά.
Όπως είπε ο κ. Μπορέτος στην παρουσίαση της έρευνας, οι λεγόμενες «ζεστές γωνιές» στα σουπερμάρκετ, με τα έτοιμα φαγητά, τα προκατεψυγμένα και ζεσταμένα αρτοσκευάσματα, έχουν αυξήσει την κατανάλωση κατά 68%.
Οι μεγάλοι χαμένοι από αυτή την στροφή δεν είναι μόνο τα καταστήματα εστίασης, αλλά ακόμα και οι φούρνοι της γειτονιάς – που διαμαρτύρονται για συνθήκες άνισου ανταγωνισμού από σούπερ μάρκετ και franchise.
Μειώνουν τα φρέσκα τρόφιμα
Το 29% δηλώνει ότι αγοράζει μικρότερες ποσότητες ή λιγότερο συχνά, ένα 21% έχει σταματήσει την αγορά συγκεκριμένων προϊόντων και ένα 10% δηλώνει ότι αγοράζει περισσότερο κατεψυγμένα προϊόντα έναντι φρέσκων.
Μια άλλη τάση που ξεχωρίζει είναι το «στοκάρισμα», σε κατεψυγμένα ή συσκευασμένα τρόφιμα μακράς διαρκείας, όταν τα βρουν σε φθηνή τιμή.
Οι καταναλωτές προτιμάνε το κατεψυγμένο για ώρα ανάγκης, καθώς το φρέσκο είναι ακριβότερο και πρέπει να καταναλωθεί άμεσα. Μια χαρακτηριστική περίπτωση εκρητικής ακρίβειας είναι το φρέσκο μοσχαρίσιο κρέας, που έχει ακριβύνει πάνω από 25% σε έναν χρόνο.
Ανασφάλεια και φόβος
Η έρευνα της Circana πραγματοποιήθηκε στα τέλη του 2025 και αντανακλά τις συνθήκες ανασφάλειας και φόβου που βιώνουν οι καταναλωτές, αφού η απειλή ενός νέου πολέμου στη Μέση Ανατολή ήταν ήδη ορατή.
Είναι χαρακτηριστικό ότι σύμφωνα με την έρευνα, η αβεβαιότητα κυριαρχεί στην πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας. Μόνο το 25% δηλώνει ότι τα βγάζει πέρα σχετικά εύκολα κάθε μήνα. Το 26% αναφέρει ότι δυσκολεύεται αρκετά ή συχνά δεν μπορεί να καλύψει όλα τα έξοδά του. Τους τελευταίους έξι μήνες του 2025, το 43% των καταναλωτών αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει τις αποταμιεύσεις του για να καλύψει βασικές ανάγκες. Την ίδια στιγμή, το 27% χρειάστηκε οικονομική βοήθεια από την οικογένεια, ενώ το 14% δανείστηκε από συγγενείς ή φίλους.
Μόνο ένας στους δύο εργαζόμενους δηλώνει ότι αισθάνεται ασφαλής για τη δουλειά του, ενώ μόλις ένας στους πέντε δηλώνει οικονομικά ασφαλής. Ακόμα λιγότεροι δηλώνουν ότι ευημερούν οικονομικά, μόλις ένας στους έξι. Το εύρημα αυτό συμπίπτει και με τα πολύ υψηλά ποσοστά «υποκειμενικής φτώχειας», δηλαδή των ατόμων που δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα, τα οποία αγγίζουν το 66,8%.
Νέα κρίση ενόψει;
Οι τελευταίες εξελίξεις, με την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και μια νέα ενεργειακή κρίση ενόψει, ενισχύουν εκ νέου το «ένστικτο επιβίωσης» των καταναλωτών. Οι ουρές στα βενζινάδικα τις πρώτες μέρες κήρυξης του πολέμου στο Ιράν, επικρίθηκαν από τους καταστηματάρχες ως κίνηση πανικού, όμως τελικά οι Έλληνες οδηγοί και καταναλωτές είχαν δίκιο που ανησυχούσαν. Το ντίζελ κοντεύει να φτάσει στα ίδια επίπεδα με την αμόλυβδη, έχοντας ακριβύνει σχεδόν 20 λεπτά το λίτρο σε πέντε μέρες.
Tα σενάρια της κυβέρνησης για fuel pass και market pass, μόνο καθησυχαστικά δεν ακούγονται, αφού όλοι θυμούνται πόσο «λίγα» αποδείχθηκαν τα ίδια μέτρα στην προηγούμενη μεγάλη ενεργειακή και πληθωριστική κρίση.
