Politica 89.8
Α.Ζεληλίδης: «Κανείς δεν θέλει την Ελλάδα ενεργειακά αυτάρκη – Εμείς φταίμε για τις καθυστερήσεις, δεν μας φταίει ούτε η Λιβύη ούτε η Τουρκία»
Μια εκρηκτική εκτίμηση για τον υποθαλάσσιο ενεργειακό πλούτο της Ελλάδας, αλλά και μια εξίσου ηχηρή καταγγελία για τα συμφέροντα που, κατά την άποψή του, εμποδίζουν την αξιοποίησή του, διατύπωσε ο καθηγητής Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Αβραάμ Ζεληλίδης, μιλώντας στον Politica 89.8 και στον Χρήστο Κώνστα, στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά».
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η ευρύτερη θαλάσσια περιοχή νότια της Κρήτης και κατά μήκος της Ανατολικής Μεσογείου ενδέχεται να φιλοξενεί τεράστια κοιτάσματα υδρογονανθράκων, κάνοντας λόγο για περισσότερα από 25 έως 30 ισοδύναμα κοιτάσματα του αιγυπτιακού Ζορ, ενός από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Μεσογείου.
Πρόκειται για εκτίμηση που βασίζεται στο γεωλογικό μοντέλο της ερευνητικής του ομάδας και όχι σε επιβεβαιωμένα αποθέματα από γεωτρήσεις.
Ωστόσο, η σημαντικότερη πολιτική διάσταση της συνέντευξης προέκυψε όταν ο καθηγητής κλήθηκε να εξηγήσει γιατί, παρά τις ενδείξεις για την ύπαρξη σημαντικού ενεργειακού πλούτου, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται μακριά από την παραγωγή υδρογονανθράκων.
Η απάντησή του ήταν ιδιαίτερα αιχμηρή.
«Ποιοι δεν θέλουν να βγάλουμε τα κοιτάσματα; Η απάντηση είναι ούτε οι Ευρωπαίοι ούτε οι Αμερικανοί. Γιατί δεν θέλουν οι Ευρωπαίοι; Γιατί μετά θα γίνουμε εξαγωγείς και θα εξαρτάται η τύχη της Ευρώπης από την Ελλάδα. Το θέλουν; Όχι. Γιατί δεν θέλουν οι Αμερικανοί; Γιατί θέλουν να πουλήσουν τα δικά τους κοιτάσματα στους Ευρωπαίους. Συνεπώς, κανένας δεν θέλει την Ελλάδα αυτοδύναμη, αυτοκέφαλη, αυτάρκη, εξαγωγέα».
Πρόκειται για προσωπική γεωπολιτική ερμηνεία του καθηγητή, την οποία συνέδεσε με τις μεταβολές της αμερικανικής ενεργειακής πολιτικής, την εγκατάλειψη του αρχικού σχεδιασμού του EastMed και την καθυστερημένη κινητοποίηση των ελληνικών κυβερνήσεων.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι έρευνες της Chevron νότια της Κρήτης ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρά εμπόδια, αμφισβήτησε τα χρονοδιαγράμματα για τις γεωτρήσεις και υποστήριξε ότι η χώρα έχει χάσει πολύτιμο χρόνο εξαιτίας της απουσίας σταθερής πολιτικής βούλησης.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικός ήταν και για την προετοιμασία της Κρήτης ενόψει μιας πιθανής μελλοντικής αξιοποίησης των κοιτασμάτων. Όταν ο Χρήστος Κώνστας τον ρώτησε πόσο έτοιμο είναι το νησί σε επίπεδο λιμενικών υποδομών, εκπαίδευσης και ανθρώπινου δυναμικού, η απάντησή του ήταν κατηγορηματική:«Δεν έχουμε ξεκινήσει καν. Δεν έχουμε ξεκινήσει καν».
«Ο κίνδυνος είναι άμεσος – Οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν έχουν δείξει βούληση»
(o καθηγητής Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Αβραάμ Ζεληλίδης)
Ο Αβραάμ Ζεληλίδης εμφανίστηκε ιδιαίτερα ανήσυχος, υποστηρίζοντας ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις διεκδικήσεις της Τουρκίας και της Λιβύης, αλλά συνδέεται πρωτίστως με τους χειρισμούς της ελληνικής πλευράς.
«Είναι άμεσος κίνδυνος, γιατί οι ελληνικές κυβερνήσεις διαχρονικά δεν έχουν δείξει βούληση. Αυτός είναι ο λόγος που πιστεύω ακράδαντα ότι αυτό θα δημιουργήσει εμπόδια. Και να τα πάρουμε με τη σειρά, για να καταλάβει και ο κόσμος γιατί οι ανησυχίες μου έχουν βάση».
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα επικαλέστηκε τις καθυστερήσεις που, όπως υποστήριξε, σημειώθηκαν στις διαδικασίες των ερευνών της ExxonMobil.
«Το 2019 έχουμε την Exxon που κάνει αίτηση για συμπληρωματικές έρευνες και την καθυστερούν τριάμισι χρόνια για να της δώσουν το ΟΚ να προχωρήσει. Ανακοινώνεται ότι το 2025 θα γίνει γεώτρηση. Παίρνει παράταση, αναβολή για το 2026. Και ξαφνικά ανακοινώνεται ότι η γεώτρηση, αν θα γίνει, θα γίνει το 2030».
Ο καθηγητής συνέδεσε αυτή την εικόνα με την αβεβαιότητα γύρω από τις επόμενες κινήσεις της Chevron.
«Άρα λοιπόν βούληση δεν υπάρχει. Ποιος μου έχει δείξει εμένα ότι η Chevron θα πάρει το ΟΚ να κάνει σεισμικές έρευνες, που λένε μετά τα Χριστούγεννα; Ποιος μου λέει εμένα ότι η Chevron, μετά από όλες αυτές τις κινήσεις, θα συνεχίσει να θέλει να έρθει στην Ελλάδα;».
Με την τοποθέτησή του έθεσε ευθέως ζήτημα αξιοπιστίας των κυβερνητικών χρονοδιαγραμμάτων, επισημαίνοντας ότι η προσέλκυση μιας μεγάλης πετρελαϊκής εταιρείας δεν εγγυάται από μόνη της ούτε την πραγματοποίηση ερευνών ούτε, πολύ περισσότερο, την έναρξη παραγωγής.
«Εμείς φταίμε για όλα-Δεν φταίνε ούτε οι Λίβυοι ούτε η Τουρκία»
Ο Αβραάμ Ζεληλίδης δεν δίστασε να αποδώσει την κύρια ευθύνη στην ελληνική εξωτερική πολιτική.
«Η δική μας μη διεκδίκηση αυτών που μας αναλογούν. Εμείς φταίμε για όλα. Δεν είναι ούτε οι Λίβυοι ούτε η Τουρκία. Αν είχαμε ξεκινήσει με την ανακήρυξη της ΑΟΖ με τη Λιβύη, τώρα δεν θα μιλούσαμε. Αν είχαμε αποδεχτεί την πρόσκληση της Κύπρου, τώρα δεν θα μας ενοχλούσαν».
Συνεχίζοντας, άσκησε κριτική στον τρόπο με τον οποίο διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις αντιμετώπισαν τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της χώρας.
«Εμείς δεν έχουμε αυτή την εξωτερική πολιτική, αυτούς τους ανθρώπους που να κινούνται μεθοδικά και να ανακηρύσσουν τις ζώνες μας. Όλα τα άλλα, μας λέει το τουρκολιβυκό, μας λέει η Λιβύη, είναι μόνο για εξωτερική κατανάλωση».
Υπενθύμισε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν αποτελεί νέα εξέλιξη, αλλά μια πραγματικότητα την οποία η Ελλάδα γνωρίζει εδώ και χρόνια.
«Το τουρκολιβυκό το έχουμε τώρα επτά χρόνια. Το ξέραμε, το ξέραμε. Αντιδράσαμε; Δεν αντιδράσαμε; Κάναμε κινήσεις εμείς προς τη σωστή κατεύθυνση;».
Ο καθηγητής υποστήριξε ακόμη ότι η ελληνική πλευρά επένδυσε σε λανθασμένες συμμαχίες στη Λιβύη.
«Ποντάραμε σε λάθος άλογο. Δηλαδή πήγαμε να ανοίξουμε μια συμμαχία με τον Χαφτάρ, που δεν αποδείχτηκε ότι ήταν μια συμμαχία μπροστά στα χαρτιά».
Η κριτική του δεν περιορίστηκε στη σημερινή κυβέρνηση. Αντιθέτως, απέδωσε διαχρονικές ευθύνες στις πολιτικές δυνάμεις που κυβέρνησαν τη χώρα από το 2013 μέχρι σήμερα.
«Αυτοί μας κυβερνούν δεκατρία χρόνια. Δεν έκαναν καμία κίνηση. Ούτε η Νέα Δημοκρατία ούτε το ΠΑΣΟΚ ούτε ο ΣΥΡΙΖΑ. Γιατί να μη φοβάμαι ότι όλα θα σταματήσουν;».
Οι τοποθετήσεις αυτές αποτυπώνουν την εκτίμησή του για τις ελληνικές διπλωματικές επιλογές. Η μονομερής ανακήρυξη ΑΟΖ, πάντως, δεν ταυτίζεται νομικά με τη συμφωνημένη οριοθέτησή της μεταξύ γειτονικών κρατών.
«Από το 2013 χάσαμε την ευκαιρία να κατοχυρώσουμε τις διεκδικήσεις μας»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο καθηγητής στο 2013, όταν η τότε κυβέρνηση Σαμαρά, με αρμόδιο υπουργό τον Γιάννη Μανιάτη, προχώρησε στην παρουσίαση θαλάσσιων περιοχών προς έρευνα για υδρογονάνθρακες.
Κατά τον ίδιο, εκείνη η περίοδος αποτελούσε μια σημαντική ευκαιρία για πιο αποφασιστικές κινήσεις της Ελλάδας απέναντι στη Λιβύη.
«Το 2013, κυβέρνηση Σαμαρά, με υπουργό τον Μανιάτη, βγαίνουν στο Λονδίνο και παρουσιάζουν τα οικόπεδα της Ελλάδας, ορίζοντας εμμέσως και την ΑΟΖ της Ελλάδας με τη Λιβύη, ορίζοντας τα θαλάσσια σύνορά μας».
Στη συνέχεια διερωτήθηκε γιατί δεν ακολούθησε η κίνηση που ο ίδιος θεωρούσε αναγκαία.
«Κάναμε εμείς κίνηση να ανακηρύξουμε την ΑΟΖ με τη Λιβύη; Από το 2013 μέχρι σήμερα, μετά από δεκατρία χρόνια, δεν αμφισβητούνταν τα σύνορά μας με τη Λιβύη, η μέση γραμμή, η ΑΟΖ. Εμείς τι κάναμε;».
Ο καθηγητής αναφέρθηκε επίσης στη σημασία που αποδίδει στη μέση γραμμή και στον τρόπο αντιμετώπισης του Κόλπου της Σύρτης.
«Από τη στιγμή που ανακοινώσαμε τα οικόπεδά μας στο Λονδίνο το 2013, ορίζοντας τη μέση γραμμή με τη Λιβύη, τότε έλεγα ευτυχώς που ορίσαμε, ευτυχώς που η Λιβύη κάθισε στα αυγά της, ευτυχώς που αποδέχτηκε αυτή τη μέση γραμμή, θεωρώντας τον Κόλπο της Σύρτης ανοιχτό. Τι ήταν να κάνουμε; Μια ανακοίνωση, ανακήρυξη της ΑΟΖ».
Κατά την εκτίμησή του, η απουσία αυτής της πρωτοβουλίας συνέβαλε στη σημερινή αβεβαιότητα.
«Μπορεί να θέλει η Chevron, αλλά το ερευνητικό πλοίο να φοβηθεί και να φύγει»
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα που αναδείχθηκε στη συνέντευξη αφορά τις εταιρείες που αναλαμβάνουν την πραγματοποίηση σεισμικών ερευνών.
Ο Αβραάμ Ζεληλίδης εξήγησε ότι ακόμη και αν μια μεγάλη πετρελαϊκή εταιρεία αποφασίσει να προχωρήσει, η υλοποίηση των εργασιών εξαρτάται από εξειδικευμένους αναδόχους και από τη δυνατότητα των σκαφών τους να επιχειρήσουν χωρίς παρεμβάσεις.
«Αυτό είναι ακόμα χειρότερο, γιατί η Chevron μπορεί να θέλει να προχωρήσει στις σεισμικές έρευνες. Θα νοικιάσει την PGS, θα έχει την PGS μέσα για να κάνει τις έρευνες. Αυτοί έχουν δικά τους καράβια. Αν απειληθούν, θα φύγουν».
Και πρόσθεσε:
«Δεν είναι η Chevron πλέον. Είναι η PGS στο παιχνίδι. Θα έρθουν να κάνουν τις σεισμικές έρευνες. Όπως ήταν και με την πόντιση του καλωδίου. Φοβήθηκαν και έφυγαν. Δεν είναι καμιά φρεγάτα δίπλα τους».
Η αναφορά του είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνέδεσε τον κίνδυνο καθυστερήσεων στις έρευνες υδρογονανθράκων με τις δυσκολίες που έχουν ήδη εμφανιστεί στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.
Ο ίδιος δεν παρουσίασε κάποιο επιβεβαιωμένο περιστατικό απειλής κατά σκάφους της Chevron, αλλά περιέγραψε το ενδεχόμενο ως σοβαρό επιχειρησιακό και γεωπολιτικό κίνδυνο.
«Το καλώδιο δεν χρειάζεται οριοθέτηση ΑΟΖ-Το πρόβλημα είναι η γεωπολιτική ισχύς»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η συζήτηση για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Ο Χρήστος Κώνστας ζήτησε από τον καθηγητή να διευκρινίσει αν η οριοθέτηση ΑΟΖ αποτελεί νομική προϋπόθεση για την πόντιση του καλωδίου ή αν το πραγματικό πρόβλημα αφορά την άσκηση γεωπολιτικής ισχύος.
Η απάντηση του Αβραάμ Ζεληλίδη ήταν σαφής.
«Καμία προϋπόθεση. Δεν έπρεπε κανένας να συζητά γι’ αυτό».
Εξήγησε, ωστόσο, ότι η νομική δυνατότητα πραγματοποίησης ενός έργου δεν αρκεί όταν οι εταιρείες που διαθέτουν τα εξειδικευμένα πλοία φοβούνται τις συνέπειες μιας πιθανής έντασης.
«Δηλαδή το καλώδιο έπρεπε να περάσει. Αλλά το θέμα είναι ότι επειδή δεν είναι δικό μου το καράβι, που λέω αυτό είναι το σωστό και θα το περάσω, αυτοί που έχουν τα καράβια φοβούνται να ρισκάρουν για να περάσουν τα καράβια τους από τη θέση αυτή».
Ο καθηγητής αναφέρθηκε επίσης στα επιχειρηματικά συμφέροντα που μπορεί να επηρεάζουν τις αποφάσεις των αναδόχων.
«Έφυγε η πρώτη εταιρεία. Τώρα ψάχνουμε να μας φέρουν τη φρεγάτα για να μπορέσει να λειτουργήσει η διασύνδεση. Ούτε και αυτό θα γίνει, γιατί η εταιρεία που θα έρθει έχει επίσης συμφέροντα στην Τουρκία και δεν νομίζω να θέλει να τα χαλάσει με τους Τούρκους».
Η τοποθέτησή του αναδεικνύει τη διάσταση μεταξύ των δικαιωμάτων που επικαλείται η ελληνική πλευρά και των πραγματικών συνθηκών μέσα στις οποίες καλούνται να επιχειρήσουν ιδιωτικές εταιρείες.
«Μια ολόκληρη Πίνδος κάτω από τη Μεσόγειο -Τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου»
Ο καθηγητής περιέγραψε τα συμπεράσματα των ερευνών της ομάδας του, διαχωρίζοντας τις περιοχές στις οποίες εκτιμά ότι κυριαρχεί το φυσικό αέριο από εκείνες όπου θεωρεί πιθανή την ύπαρξη σημαντικών ποσοτήτων πετρελαίου.
«Οι έρευνές μας ολοκληρώθηκαν πέρυσι ή πρόπερσι και καταλήξαμε σε ένα μοντέλο το οποίο λέει ότι η περιοχή από την Κρήτη μέχρι το Μεσογειακό βουνό, δηλαδή καλύπτει όλες τις λεκάνες της Γαύδου, της Χρυσής και λοιπά, η εκτίμησή μας είναι ότι θα έχει κυρίως φυσικό αέριο, ίσως μόνο φυσικό αέριο».
Στη συνέχεια περιέγραψε τις διαφορετικές γεωλογικές προοπτικές της περιοχής που αποκάλεσε «Μεσογειακό βουνό».
«Όμως αυτό το Μεσογειακό βουνό, που έχει τα λασποηφαίστεια, που έχει αυτούς τους υφάλους, επειδή πιστεύουμε ότι δεν έχει ζεσταθεί πολύ, ότι δεν έχει μεταμορφωθεί, θα έχει τεράστια κοιτάσματα, κυρίως πετρελαίου και φυσικού αερίου. Προφανώς οι πετρελαϊκές εταιρείες θα πάνε στα πιο εύκολα, που είναι το Μεσογειακό βουνό, είναι πιο ρηχά τα νερά».
Η σημαντικότερη αριθμητική εκτίμησή του αφορούσε τη σύγκριση με το κοίτασμα Ζορ της Αιγύπτου.
«Οι εκτιμήσεις είναι λοιπόν ότι νότια της Κρήτης έχουμε περισσότερα από 25 με 30 ισοδύναμα κοιτάσματα του Ζορ. Είναι τεράστια τα κοιτάσματα που περιμένουν».
Για να δώσει μια εικόνα της γεωλογικής κλίμακας στην οποία αναφέρεται, χρησιμοποίησε μια χαρακτηριστική παρομοίωση.
«Φανταστείτε μια ολόκληρη Πίνδο να είναι γεμάτη με υδρογονάνθρακες. Από νοτιοδυτικά της Κρήτης μέχρι την Κύπρο. Είναι ένα βουνό όπως είναι η Πίνδος, 2.500 χιλιόμετρα μήκος, 300 χιλιόμετρα πλάτος, το οποίο βράζει από παντού».
Ο καθηγητής συνέδεσε την εκτίμησή του με γεωλογικές ενδείξεις που, όπως υποστήριξε, παρατηρούνται σε διαφορετικά σημεία της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν προβλέψεις του γεωλογικού μοντέλου που παρουσίασε και όχι πιστοποιημένα εμπορικά αποθέματα. Η ύπαρξη, η έκταση και η οικονομική δυνατότητα εκμετάλλευσης πιθανών κοιτασμάτων μπορούν να επιβεβαιωθούν μόνο μέσα από περαιτέρω έρευνες και γεωτρήσεις.
«Οι Αμερικανοί θέλουν να πουλήσουν το δικό τους αέριο-Οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν να εξαρτώνται από την Ελλάδα»
Ο Αβραάμ Ζεληλίδης υποστήριξε ότι η αξιοποίηση των ελληνικών υδρογονανθράκων δεν αποτελεί αποκλειστικά τεχνικό ή οικονομικό ζήτημα, αλλά επηρεάζεται από ανταγωνιστικά συμφέροντα μεγάλων ενεργειακών δυνάμεων.
«Ποιοι δεν θέλουν να βγάλουμε τα κοιτάσματα; Η απάντηση είναι ούτε οι Ευρωπαίοι ούτε οι Αμερικανοί. Γιατί δεν θέλουν οι Ευρωπαίοι; Γιατί μετά θα γίνουμε εξαγωγείς και θα εξαρτάται η τύχη της Ευρώπης από την Ελλάδα. Το θέλουν; Όχι».
Ακολούθως αναφέρθηκε στα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών.
«Γιατί δεν θέλουν οι Αμερικανοί; Γιατί θέλουν να πουλήσουν τα δικά τους κοιτάσματα στους Ευρωπαίους».
Σύμφωνα με την προσέγγισή του, μια Ελλάδα που θα μπορούσε να παράγει και να εξάγει μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου θα άλλαζε τις ενεργειακές ισορροπίες στην ευρωπαϊκή αγορά.
«Συνεπώς, κανένας δεν θέλει την Ελλάδα αυτοδύναμη, αυτοκέφαλη, αυτάρκη, εξαγωγέα».
Ο Χρήστος Κώνστας έθεσε τότε το προφανές ερώτημα: Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιθυμούν την ανάπτυξη των ελληνικών κοιτασμάτων, γιατί να ενθαρρύνουν την παρουσία αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών στην Ελλάδα;
Ο καθηγητής απάντησε συνδέοντας τις εξελίξεις με τις διαφορετικές πολιτικές των αμερικανικών κυβερνήσεων.
«Επειδή η Αμερική δεν είναι μόνο ο Τραμπ. Ήταν και ο προηγούμενος, ο Μπάιντεν. Ήταν και ο προηγούμενος Τραμπ».
Η απάντησή του αποτέλεσε την αφετηρία για μια ευρύτερη αναφορά στον EastMed και στις αλλαγές που, κατά την εκτίμησή του, έχουν σημειωθεί στην αμερικανική στρατηγική.
«Ο EastMed πάγωσε με ένα non-paper των Αμερικανών»
Ο καθηγητής αναφέρθηκε στην ιστορία του σχεδιαζόμενου αγωγού EastMed, ο οποίος είχε παρουσιαστεί ως μια σημαντική ενεργειακή διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο προς την Ευρώπη.
Υπενθύμισε την ανακάλυψη του κοιτάσματος Αφροδίτη στην κυπριακή ΑΟΖ και την αρχική προσπάθεια εξεύρεσης επενδυτών για την αξιοποίηση των κοιτασμάτων της περιοχής.
«Να θυμίσω λοιπόν ότι το 2011, όταν βρέθηκε το κοίτασμα της Αφροδίτης, η Noble πήγε στο αμερικανικό χρηματιστήριο ψάχνοντας επενδυτές για να κάνουμε τον EastMed».
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο αγωγός είχε σχεδιαστεί ώστε να εξυπηρετήσει όχι μόνο τα κοιτάσματα της Κύπρου και του Ισραήλ, αλλά δυνητικά και τα ελληνικά.
«Το εντάξανε λοιπόν στον προγραμματισμό τους να γίνει ο EastMed. Ποιος τον μπλόκαρε; Η Αμερική. Είχε λόγο συμφέροντος; Όχι. Και όμως, με ένα non-paper είπε ότι δεν είναι βιώσιμος ο αγωγός και ο αγωγός πάγωσε».
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η αλλαγή πολιτικής στις Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργεί νέα δεδομένα.
«Εμείς λοιπόν λέγαμε ότι τον EastMed τον θέλουμε όχι μόνο για τη νοτιοανατολική Μεσόγειο, αλλά μόλις βρεθούν τα κοιτάσματα τα δικά μας, θα μπουν κατευθείαν στο σύστημα, στο δίκτυο».
Και συνέχισε:
«Σήμερα λοιπόν, αλλάζοντας πάλι ο Τραμπ, ήρθε η Chevron με την Exxon και τι είπανε; Τουλάχιστον ο EastMed από την Κρήτη προς την Ευρώπη μπορεί να προχωρήσει. Γιατί η Exxon και η Chevron δεν κάνουν γεώτρηση αν δεν έχουν εξασφαλίσει δίκτυα».
Ο ίδιος μάλιστα διατύπωσε μια συγκεκριμένη πρόβλεψη.
«Όταν θα δείτε ανακοίνωση για τη γεώτρηση της Exxon, θα ξέρετε ότι έχει ξεκινήσει και ο EastMed, τουλάχιστον στο ελληνικό κομμάτι».
Η σύνδεση μιας μελλοντικής γεώτρησης με την επανεκκίνηση του EastMed αποτελεί εκτίμηση του καθηγητή και όχι ανακοινωμένο επενδυτικό σχέδιο.
«Η γεώτρηση δυτικά της Κέρκυρας θα είναι η δοκιμασία για όσα θα ακολουθήσουν στην Κρήτη»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Αβραάμ Ζεληλίδης στο ερευνητικό οικόπεδο 2, δυτικά της Κέρκυρας, όπου δραστηριοποιείται κοινοπραξία με τη συμμετοχή της ExxonMobil.
Ο καθηγητής συνέδεσε την προοπτική πραγματοποίησης γεώτρησης στην περιοχή με την προηγούμενη εμπειρία ελληνικών ενεργειακών εταιρειών από άλλες παραχωρήσεις.
«Προσέξτε λίγο. Τι είπαμε; Το 2019 έδιωξαν τα ΕΛΠΕ από τον Πατραϊκό. Το 2023 έδιωξαν την Energean από τα Γιάννενα. Αυτές οι δύο μαζί είναι στην κοινοπραξία μαζί με την Exxon δυτικά της Κέρκυρας».
Στη συνέχεια έθεσε το ερώτημα της εμπιστοσύνης των επενδυτών προς το ελληνικό κράτος.
«Εσείς αν ήσασταν ο ιδιοκτήτης της Energean, με αυτά που τράβηξε για τα Γιάννενα, ή ο διευθύνων σύμβουλος των ΕΛΠΕ, με αυτά που τράβηξε για τον Πατραϊκό, θα πιστεύατε ότι θα σας αφήνανε να κάνετε τη γεώτρηση δυτικά της Κέρκυρας; Προφανώς και όχι».
Κατά τον καθηγητή, η παρουσία της ExxonMobil αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την εξέλιξη του προγράμματος.
«Το ότι είναι εκεί και παλεύουν είναι γιατί έβαλαν μπροστά τους την Exxon».
Ο ίδιος θεωρεί ότι η εξέλιξη της συγκεκριμένης γεώτρησης θα αποτελέσει ένδειξη για το πώς θα αντιμετωπιστούν μελλοντικά οι έρευνες νότια της Κρήτης.
«Για μένα είναι δοκιμή, γιατί τότε θα ξέρω τι θα δω και στην Κρήτη».
Εξήγησε ακόμη ότι η περιοχή παρουσιάζει ένα σημαντικό πρακτικό πλεονέκτημα, καθώς βρίσκεται κοντά σε υφιστάμενες ενεργειακές υποδομές.
«Είναι δίπλα το δίκτυο, άρα μπορώ να το συνδέσω και δεν περιμένω να γίνει καινούργιο δίκτυο. Άρα πάμε να τρυπήσουμε».
«Προεκλογικά θα δείξουν το τρυπάνι-Μετά τις εκλογές θα μάθουμε τι βρήκαν»
Ο Αβραάμ Ζεληλίδης υποστήριξε ότι οι αναβολές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως τεχνικό ζήτημα.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, ακόμη και αν πραγματοποιηθεί γεώτρηση πριν από τις επόμενες εθνικές εκλογές, τα αποτελέσματα ενδέχεται να ανακοινωθούν αργότερα.
«Δεν πρόκειται να ξέρουμε, ακόμα κι αν γίνει γεώτρηση, τι βρήκαμε πριν από τις εκλογές».
Ο καθηγητής προχώρησε μάλιστα σε μια ευθέως πολιτική πρόβλεψη για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί επικοινωνιακά η έναρξη μιας γεώτρησης.
«Προεκλογικά θα το παίξει η κυβέρνηση: να, πώς το θέλω την αξιοποίηση των υδρογονανθράκων, να, ήρθε το τρυπάνι. Αλλά μετά τις εκλογές θα μάθουμε τι κοιτάσματα έχουμε».
Η εκτίμησή του συνδέεται και με την άποψη που εξέφρασε ότι η πιθανή ανακάλυψη πετρελαίου, πέραν του φυσικού αερίου, θα δημιουργούσε πρόσθετες πολιτικές αποφάσεις για την κυβέρνηση.
«Ακόμα ο πρωθυπουργός βγαίνει και μιλάει για φυσικό αέριο. Η σύμβαση που έχει υπογράψει όμως λέει υδρογονάνθρακες στο σύνολο. Άρα λοιπόν και πετρέλαιο να βρούμε, θα το πάρουμε».
Η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ο καθηγητής εκτιμά ότι σε ορισμένες από τις ερευνητικές περιοχές υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες εντοπισμού πετρελαίου και όχι μόνο φυσικού αερίου.
Οι ισχυρισμοί του περί εκλογικών σκοπιμοτήτων αποτελούν πολιτική εκτίμηση και δεν τεκμηριώνουν από μόνοι τους ότι οι επιχειρησιακές αποφάσεις των εταιρειών καθορίζονται από το εκλογικό χρονοδιάγραμμα.
«Η Κρήτη δεν έχει ξεκινήσει καν να προετοιμάζεται για τους υδρογονάνθρακες»
Το τελευταίο μέρος της συνέντευξης επικεντρώθηκε σε ένα ζήτημα με άμεσο ενδιαφέρον για την Κρήτη: την προετοιμασία του νησιού για την ενδεχόμενη ανάπτυξη μιας νέας ενεργειακής δραστηριότητας.
Ο Χρήστος Κώνστας επισήμανε ότι, ακόμη κι αν οι γεωτρήσεις καθυστερήσουν μέχρι το 2030 ή και αργότερα, η Κρήτη θα έπρεπε ήδη να έχει ξεκινήσει την προετοιμασία της σε επίπεδο υποδομών, λιμενικών εγκαταστάσεων, επιστημονικής εκπαίδευσης και ανθρώπινου δυναμικού.
Το ερώτημα ήταν συγκεκριμένο: Πόσο πίσω βρίσκεται σήμερα το νησί;
Η απάντηση του καθηγητή ήταν αποκαλυπτική.
«Δεν έχουμε ξεκινήσει καν».
Ο Αβραάμ Ζεληλίδης εξήγησε ότι η υποστήριξη υπεράκτιων γεωτρήσεων προϋποθέτει κατάλληλες λιμενικές εγκαταστάσεις και οργανωμένες υποδομές εφοδιασμού.
«Πρώτα πρέπει να βρεθεί ένα λιμάνι, να φτιάχνεται το λιμάνι. Να σας πω λοιπόν ότι το 2019, στον Πατραϊκό, όταν ετοιμάζονταν τα ΕΛΠΕ να κάνουν τη γεώτρηση, δεν βρίσκαν λιμάνι».
Συνέδεσε την προηγούμενη εμπειρία με τις σημερινές ανάγκες του οικοπέδου 2 στο Ιόνιο.
«Σήμερα ξέρουμε ότι επιλέχθηκε το λιμάνι της Ηγουμενίτσας για το μπλοκ 2, που σημαίνει ότι θα αρχίσουν οι προετοιμασίες. Δεν άκουσα ότι έχουν ξεκινήσει. Δεν ξέρω πώς θα έρθει το γεωτρύπανο να τρυπήσει χωρίς να υπάρχει διαθέσιμη υποδομή σε λιμάνι».
Η αναφορά αυτή αναδεικνύει μια κρίσιμη παράμετρο που συχνά απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση: οι υπεράκτιες έρευνες δεν εξαντλούνται στην άφιξη ενός γεωτρύπανου, αλλά απαιτούν μια ολόκληρη αλυσίδα υποστηρικτικών υπηρεσιών και εγκαταστάσεων.
«Στην Αίγυπτο υποχρεώνουν τις εταιρείες να προσλαμβάνουν και να εκπαιδεύουν ντόπιους-Εμείς δεν κάνουμε τίποτα»
Εξίσου επικριτικός εμφανίστηκε ο καθηγητής για την απουσία οργανωμένου σχεδιασμού στην εκπαίδευση και απασχόληση Ελλήνων επιστημόνων και τεχνικών.
Επικαλέστηκε την προσωπική του εμπειρία από εκπαιδευτικά προγράμματα στην Αίγυπτο, περιγράφοντας ένα διαφορετικό μοντέλο σύνδεσης της ενεργειακής βιομηχανίας με το τοπικό ανθρώπινο δυναμικό.
«Να σας πω μόνο ότι επειδή συμμετείχα σε μια τέτοια διεργασία στην Αίγυπτο, οι πετρελαϊκές εταιρείες στην Αίγυπτο είναι υποχρεωμένες από τον νόμο να προσλαμβάνουν ντόπιους και να τους εκπαιδεύουν».
Όπως εξήγησε, η διαδικασία περιλάμβανε τόσο θεωρητική κατάρτιση όσο και πρακτική εκπαίδευση.
«Τους στέλναμε στην Ελλάδα και τους κάναμε μαθήματα και τους βγάζαμε στο πεδίο να δουν τους σχηματισμούς που τρυπάνε. Εμείς δεν κάνουμε τίποτα από αυτό».
Ο καθηγητής επισήμανε ότι δεν έχει διαπιστώσει αντίστοιχες οργανωμένες συνεργασίες μεταξύ ελληνικών πανεπιστημίων και των μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών.
«Δεν είδα κάποιες συνεργασίες με πανεπιστήμια, με τις μεγάλες εταιρείες, έτσι ώστε υποχρεωτικά να ακολουθήσουν αυτό το μοντέλο της εκπαίδευσης και απασχόλησης».
Παρά την κριτική του, εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι οι ίδιες οι ανάγκες της βιομηχανίας θα οδηγήσουν τελικά στη δημιουργία θέσεων εργασίας για Έλληνες επιστήμονες.
«Νομίζω θα γίνει, γιατί ξέρετε και στις μεγάλες εταιρείες δεν συμφέρει να κάνουν εισαγωγή προσωπικού σε όλα τα επίπεδα. Θα φέρουν προφανώς πέντε-δέκα μεγάλα στελέχη, αλλά θα προσλάβουν και από εδώ ντόπιους νέους επιστήμονες, οι οποίοι θα ασχοληθούν με αυτό».
Και πρόσθεσε:
«Όποιος έχει τα κότσια, όποιος έχει τη φιλοδοξία, σιγά σιγά θα εξελίσσεται».
Η αναφορά του αναδεικνύει την ανάγκη να ξεκινήσει έγκαιρα ένας σχεδιασμός που θα συνδέει τα ελληνικά πανεπιστήμια, τις τεχνικές σχολές, τις λιμενικές υποδομές και τις τοπικές επιχειρήσεις με τις ενδεχόμενες μελλοντικές ενεργειακές επενδύσεις.
Το μεγάλο ερώτημα: Θα αξιοποιηθεί ο ενεργειακός πλούτος ή θα χαθεί ακόμη μία δεκαετία;
Η συνέντευξη του Αβραάμ Ζεληλίδη στον Χρήστο Κώνστα ανέδειξε δύο διαφορετικές αλλά αλληλένδετες πραγματικότητες.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι γεωλογικές εκτιμήσεις για την ύπαρξη σημαντικών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στον ελληνικό θαλάσσιο χώρο, με επίκεντρο την Κρήτη και την Ανατολική Μεσόγειο.
Από την άλλη βρίσκονται οι καθυστερήσεις, οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, οι εκκρεμότητες στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, οι επενδυτικές αβεβαιότητες και η έλλειψη προετοιμασίας των περιοχών που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μια μελλοντική ενεργειακή δραστηριότητα.
Ο καθηγητής δεν περιορίστηκε στην επιστημονική περιγραφή των πιθανών κοιτασμάτων. Άσκησε σκληρή κριτική στις ελληνικές κυβερνήσεις, αμφισβήτησε την αξιοπιστία των χρονοδιαγραμμάτων και διατύπωσε την εκτίμηση ότι διεθνή ενεργειακά συμφέροντα επηρεάζουν καθοριστικά τις εξελίξεις.
Οι εκτιμήσεις αυτές δεν αποτελούν απόδειξη ύπαρξης εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων ούτε τεκμηριώνουν από μόνες τους συντονισμένη προσπάθεια παρεμπόδισης των ελληνικών ερευνών. Αναδεικνύουν, ωστόσο, ερωτήματα που απαιτούν συγκεκριμένες απαντήσεις από την κυβέρνηση και τους αρμόδιους φορείς.
Για την Κρήτη, το ζήτημα αποκτά μια ακόμη διάσταση.
Ακόμη και αν οι πλέον αισιόδοξες γεωλογικές προβλέψεις επιβεβαιωθούν, χωρίς κατάλληλες υποδομές, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και έγκαιρη προετοιμασία, το νησί κινδυνεύει να παρακολουθήσει μια μεγάλη οικονομική δραστηριότητα χωρίς να αξιοποιήσει πλήρως τις ευκαιρίες που θα μπορούσε να δημιουργήσει.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ουσιαστική προειδοποίηση του καθηγητή.
Η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν υπάρχουν υδρογονάνθρακες κάτω από τη θάλασσα. Πρέπει να αφορά και το αν η Ελλάδα διαθέτει την πολιτική βούληση, τον σχεδιασμό και τις υποδομές για να τους αξιοποιήσει, εφόσον αποδειχθεί ότι μπορούν να παραχθούν με ασφάλεια και οικονομική βιωσιμότητα.
Διότι, όπως υπογράμμισε ο Αβραάμ Ζεληλίδης, όταν ρωτήθηκε για την προετοιμασία της Κρήτης:
«Δεν έχουμε ξεκινήσει καν».
