Politica 89.8
Το παρελθόν διδάσκει για το μέλλον – Ας το ακούσουμε επιτέλους και ας μάθουμε από αυτό
Όταν η φορολογία έδιωξε μια ολόκληρη βιομηχανία.
Θα μπορούσε να είναι ένας άλλος τίτλος στο άρθρο μας.
Η ουσία όμως είναι αλλού και εκεί θα εστιάσουμε για να καταδείξουμε πως λειτουργεί το σύστημα.
Το 2010 η Ελλάδα βρισκόταν στη δίνη της οικονομικής κρίσης.
Με την πίεση της τρόικας και των μνημονίων, η κυβέρνηση αναζητούσε νέες πηγές φορολογικών εσόδων, ενώ η έννοια της «κοινωνικής δικαιοσύνης» κυριαρχούσε στον δημόσιο διάλογο. Στο στόχαστρο μπήκαν τα σκάφη αναψυχής.
Επιβλήθηκε ειδικός φόρος στα σκάφη άνω των 10 μέτρων, φόρος πολυτελούς διαβίωσης, τεκμήρια κατοχής, ενώ ο ΦΠΑ στις υπηρεσίες ελλιμενισμού αυξήθηκε στο 23%. Η λογική ήταν απλή: όσοι διαθέτουν πολυτελή σκάφη μπορούν και πρέπει να πληρώσουν περισσότερο.
Η πραγματικότητα, όμως, αποδείχθηκε πολύ πιο σύνθετη.
Μέσα σε μόλις δύο χρόνια, περίπου 5.500 σκάφη εγκατέλειψαν τις ελληνικές μαρίνες και μεταφέρθηκαν σε γειτονικές χώρες όπως η Τουρκία, η Κροατία, η Μάλτα και η Ιταλία. Σύμφωνα με στοιχεία που είχαν δημοσιοποιηθεί εκείνη την περίοδο από φορείς του κλάδου, οι μόνιμες θέσεις ελλιμενισμού παρουσίασαν δραματική μείωση.
Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ότι χάθηκαν οι φόροι από τα ίδια τα σκάφη. Κάθε σκάφος αποτελεί έναν μικρό οικονομικό οργανισμό που καταναλώνει υπηρεσίες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους: ελλιμενισμό, συντήρηση, καύσιμα, ανταλλακτικά, επισκευές, καθαρισμούς, τροφοδοσία, ασφάλιση και τουριστικές υπηρεσίες.
Οι εκτιμήσεις της εποχής έκαναν λόγο για απώλεια περίπου 180 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως από αυτή τη συνολική οικονομική δραστηριότητα. Παράλληλα, χιλιάδες εργαζόμενοι σε ναυπηγεία, συνεργεία, μαρίνες, εταιρείες ανεφοδιασμού και τοπικές επιχειρήσεις είδαν τη δουλειά τους να εξαφανίζεται. Από τον Πόρο μέχρι τη Λευκάδα, πολλές μικρές επιχειρήσεις που εξυπηρετούσαν τον θαλάσσιο τουρισμό οδηγήθηκαν σε συρρίκνωση ή ακόμη και σε κλείσιμο.
Την ίδια στιγμή, τα φορολογικά έσοδα από τα νέα μέτρα αποδείχθηκαν σημαντικά χαμηλότερα από τις προσδοκίες. Το κράτος εισέπραξε πολύ λιγότερα από όσα είχε υπολογίσει, ενώ η συνολική οικονομική δραστηριότητα που χάθηκε ήταν πολλαπλάσια.
Το βασικό πρόβλημα ήταν ότι το κεφάλαιο είναι ιδιαίτερα κινητικό. Ένας ιδιοκτήτης σκάφους μπορεί σχετικά εύκολα να αλλάξει χώρα ελλιμενισμού. Αντίθετα, ο μηχανικός στο Πέραμα, ο εργαζόμενος στη μαρίνα, η καθαρίστρια, ο προμηθευτής καυσίμων και το μικρό εστιατόριο του λιμανιού δεν μπορούν να μεταφέρουν τη δραστηριότητά τους στο εξωτερικό. Εκείνοι ήταν που τελικά επωμίστηκαν το μεγαλύτερο κόστος.
Στα επόμενα χρόνια η πολιτική αυτή άρχισε σταδιακά να αναθεωρείται.
Από το 2013 εφαρμόστηκαν ορισμένες χαλαρώσεις, ενώ τα επόμενα χρόνια αρκετές από τις επιβαρύνσεις τροποποιήθηκαν ή καταργήθηκαν, καθώς έγινε εμφανές ότι η ανταγωνιστικότητα του ελληνικού yachting είχε πληγεί σοβαρά.
Η συγκεκριμένη περίπτωση χρησιμοποιείται συχνά ως παράδειγμα ενός βασικού οικονομικού φαινομένου: όταν η φορολογία γίνεται σημαντικά υψηλότερη από εκείνη ανταγωνιστικών χωρών, οι κινητές δραστηριότητες μεταφέρονται αλλού. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μικρότερα φορολογικά έσοδα, απώλεια επενδύσεων και μείωση της απασχόλησης.
Το δίδαγμα δεν είναι ότι η φορολόγηση του πλούτου είναι πάντοτε λανθασμένη.
Είναι ότι η αποτελεσματικότητα μιας φορολογικής πολιτικής δεν κρίνεται από τις προθέσεις της, αλλά από τα πραγματικά αποτελέσματά της.
Όταν η φορολογία οδηγεί την οικονομική δραστηριότητα εκτός συνόρων, οι μεγαλύτεροι χαμένοι είναι συχνά εκείνοι που δεν είχαν ποτέ την πολυτέλεια να μετακινηθούν.
