Politica 89.8
Η Μεγάλη Αποσυμπίεση: Η μεσαία τάξη γίνεται πλουσιότερη, αλλά αισθάνεται φτωχότερη
Το χάσμα ανάμεσα στη μέση και την άνω μεσαία τάξη μεγαλώνει συνεχώς.
Η αίσθηση είναι κυρίαρχη τα τελευταία χρόνια στις ΗΠΑ: η λεγόμενη «μεσαία τάξη» υποχωρεί. Οι άνθρωποι που την αποτελούν θεωρούν όλο και περισσότερο ότι το εισόδημά τους δεν φτάνει πια για να καλύψει αυτό που θεωρούσαν κάποτε φυσιολογικό βιοτικό επίπεδο και ότι η ζωή γίνεται όλο και πιο ακριβή. Κι αυτό οδηγεί σε υπερβολές που γράφονται, όπως π.χ. ότι το όριο της «φτώχειας» για μια οικογένεια είναι κάτω από 140.000 δολάρια ετήσιο εισόδημα, δηλαδή για μηνιαίες απολαβές σχεδόν 11.500 δολαρίων!
Επιφανείς οικονομολόγοι και αρθρογράφοι έχουν δώσει και όνομα σ’ αυτό το φαινόμενο: Great Decompression, «Μεγάλη Αποσυμπίεση». Μπορεί να μοιάζει υπερβολικό, όμως είναι πολύ πιο ουσιαστικό από μια απλή αίσθηση ή ένα στατιστικό τέχνασμα. Αυτή η κατάσταση περιγράφει μια βαθύτερη δομική αλλαγή στην κατανομή του πλούτου: ενώ το εισόδημα έχει αυξηθεί παντού, σύμφωνα με τα στοιχεία, η αύξηση είναι αισθητά μεγαλύτερη στις ανώτερες οικονομικές τάξεις, και ιδίως στην ανώτερη μεσαία τάξη. Αυτή η άνιση ανάπτυξη έχει ως συνέπεια η απόσταση ανάμεσα στον μέσο όρο και εκείνους που βρίσκονται στο υψηλότερο εισοδηματικό 20 % να μεγαλώνει ολοένα και περισσότερο.
Οικονομική ανθεκτικότητα vs πραγματικότητας
Το 1975, για ένα παντρεμένο ζευγάρι με παιδιά, το διάμεσο εισόδημα ήταν περίπου 15.000 δολάρια. Το εισόδημα των ανθρώπων που βρίσκονταν ακριβώς στο 80% (δηλαδή τα άτομο που κέρδιζαν περισσότερα από το 80 % αλλά λιγότερα από το 20 %) κέρδιζε 22.600 δολάρια, περίπου 51% περισσότερα από τον μέσο όρο. Μέχρι το 2000, αυτά τα νούμερα είχαν γίνει 59.000 δολάρια για τον μέσο όρο και 99.000 δολάρια για όσους βρίσκονταν ακριβώς στο 80%, το οποίο αντιστοιχεί σε μια διαφορά περίπου 68 %.
Η άνοδος δεν σταμάτησε εκεί. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, το 2024 ο μέσος Αμερικανός γονιός με δύο παιδιά κέρδισε περίπου 130.000 δολάρια ετησίως, ενώ η αντίστοιχη οικογένεια που βρισκόταν ακριβώς στο 80% είχε εισόδημα περίπου 242.000 δολάρια, δηλαδή 85 % περισσότερο από τον μέσο όρο. H «Μεγάλη Αποσυμπίεση» δεν είναι απλώς μια αύξηση πλουσιότερων ανθρώπων, αλλά μια πιο γρήγορη αύξηση των εισοδημάτων εκείνων που είχαν ήδη πλεονέκτημα, σε σχέση με όσους βρίσκονται γύρω ή κάτω από τον μέσο όρο. Η απόσταση λοιπόν ανάμεσα στο «μέσο» και στο «άνω μεσαίο» τμήμα της κοινωνίας διευρύνεται συνεχώς.
Η κατάσταση που βιώνει σήμερα η μεσαία τάξη στις ΗΠΑ είναι η αντιστροφή μιας άλλης εποχής, που οι οικονομολόγοι αποκαλούν Great Compression, «Μεγάλη Συμπίεση». Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ως περίπου τα μέσα της δεκαετίας του 1970, οι χαμηλότεροι και μεσαίοι εργαζόμενοι στις ΗΠΑ και στον λεγόμενο «δυτικό κόσμο» είδαν τους μισθούς να αυξάνονται με ρυθμούς συχνά ανώτερους από αυτούς των υψηλότερων εισοδημάτων, γεγονός που συνέβαλε σε μικρότερη ανισότητα και ευρύτερη μεσαία τάξη.
Από το 1975 και μετά, η τάση ανατράπηκε. Ενώ όλοι έβλεπαν εισοδήματα να αυξάνονται, η αύξηση ήταν πολύ πιο έντονη για εκείνους με υψηλή εκπαίδευση, πολύτιμες δεξιότητες ή πρόσβαση σε δυναμικούς τομείς της οικονομίας. Η ψηφιακή τεχνολογία, η παγκοσμιοποίηση και η αυξημένη αξία του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου δίνουν πολύ μεγαλύτερη ανταμοιβή σε εκείνους που ήδη βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση. Η Μεγάλη Αποσυμπίεση εξηγεί γιατί μια μέση οικογένεια σήμερα αισθάνεται ότι δεν μπορεί να «πιάσει» τον τρόπο ζωής που βλέπει γύρω της, ακόμη κι αν το εισόδημά της είναι μεγαλύτερο από πριν: οι κοινωνικές συγκρίσεις και τα πρότυπα ζωής έχουν ανεβεί. Δεν πρόκειται απλά για αύξηση τιμών, αλλά για ένα ευρύτερο κοινωνικό χάσμα: τα σπίτια που αγοράζουν οι άνω μεσαίες τάξεις, τα σχολεία που στέλνουν τα παιδιά τους, οι διακοπές, η τεχνολογία και οι ευκαιρίες για τους απογόνους τους γίνονται όλο και πιο απρόσιτα για εκείνους που βρίσκονται στον μέσο όρο.
Τι γίνεται σε Ελλάδα και Ευρώπη
Αν και μεγάλο μέρος των ερευνών για την Μεγάλη Αποσυμπίεση έχει επικεντρωθεί στις ΗΠΑ, η τάση αύξησης της εισοδηματικής ανισότητας και της πίεσης στη μεσαία τάξη δεν είναι μοναδική σε μια χώρα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για παράδειγμα, παρά την συνολική μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων σε επίπεδο κρατών, ο λόγος εισοδημάτων μεταξύ των πλουσιότερων και φτωχότερων ομάδων του πληθυσμού έχει αυξηθεί σε πολλές χώρες, ενώ η μεσαία τάξη έχει συρρικνωθεί σε περισσότερο από τα δύο‑τρίτα των μελών. Στην Ελλάδα, η κρίση των τελευταίων δεκαετιών και οι διαρθρωτικές αλλαγές στην αγορά εργασίας ενίσχυσαν τις ανισότητες. Η Μεγάλη Αποσυμπίεση ως έννοια βρίσκει εφαρμογή και στη χώρα μας. Η μεσαία τάξη νιώθει περιορισμένη σε σχέση με τα πιο ευκατάστατα στρώματα.
Η ιστορία της Μεγάλης Αποσυμπίεσης είναι η ιστορία της κοινωνικής σύγκρισης σε μια εποχή όπου η οικονομική ανάπτυξη υπάρχει, αλλά η ανισότητα μεγαλώνει. Η αίσθηση ότι το «αμερικανικό όνειρο» φεύγει όλο και πιο μακριά δεν είναι παρά μια αντανάκλαση των αριθμών: Όλοι βλέπουν το εισόδημά τους να αυξάνεται αριθμητικά, όμως οι περισσότεροι αισθάνονται ότι φτωχαίνουν. Και το κυριότερο, θεωρούν ότι αυτός ο ρυθμός αύξησης, που τους απομακρύνει από τα ανώτερα στρώματα, δεν πρόκειται να αλλάξει.
Πηγή: newmoney.gr
