Politica 89.8
Έκρηξη αστεγίας στην Κρήτη: Εξαπλασιάστηκαν οι βεβαιώσεις μέσα σε 5 χρόνια – Πρωταθλητής το Ηράκλειο με το 81% των περιπτώσεων
Η ραγδαία στεγαστική κρίση που πλήττει την Ελλάδα, κυρίως στα χρόνια μετά την πανδημία, είναι παραπάνω από εμφανής και στην Κρήτη, η οποία αντιμετωπίζει σημαντικό πρόβλημα στην κάλυψη των στεγαστικών αναγκών τόσο των ντόπιων, όσο και φοιτητών, υγειονομικών, εκπαιδευτικών και συνολικά των νοικοκυριών. Ο διπλασιασμός των τιμών των ενοικίων περίπου μέσα σε μία οκταετία, η έλλειψη προσιτής και οικονομικής κατοικίας για μακροχρόνια στέγαση, η επέκταση της βραχυχρόνιας μίσθωσης, η διάθεση σημαντικού τμήματος κατοικιών για τις τουριστικές ανάγκες και το αναξιοποίητο κτιριακό απόθεμα είναι όλοι παράγοντες που εντείνουν το στεγαστικό πρόβλημα και επηρεάζουν άμεσα τους πιο ευάλωτους πολίτες.
Υπό αυτό το πρίσμα, σημαντικά αυξημένη εμφανίζεται η αστεγία στην Κρήτη τα τελευταία χρόνια, με τις βεβαιώσεις αστεγίας να πολλαπλασιάζονται και ολοένα και περισσότερα άτομα να δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν στο αυξημένο κόστος ζωής, στερούμενοι ακόμα και την κατοικία τους. Σύμφωνα με όσα καταγράφει το Περιφερειακό Παρατηρητήριο Κοινωνικής Ένταξης της Περιφέρειας Κρήτης, την περίοδο 2018-2023 καταγράφεται σαφής και ιδιαίτερα έντονη αύξηση του αριθμού των Βεβαιώσεων Αστεγίας στην Περιφέρεια Κρήτης με τις αιτήσεις από 226 το 2018, να αγγίζουν τις 1.478 το 2023. Σχεδόν το 77% αυτών των αιτήσεων καταγράφονται στην Π.Ε. Ηρακλείου, ενώ η Περιφερειακή Ενότητα του Ρεθύμνου είναι η μοναδική που εμφανίζει μειωτικές τάσεις και αποκλιμάκωση της αστεγίας, γεγονός που αποδίδεται τόσο στις αφανείς διαστάσεις της φτώχειας και της αστεγίας, όσο και στο αισθητά πιο περιορισμένο πρόβλημα του Νομού.
Στο Ρέθυμνο οι καταγεγραμμένοι άστεγοι είναι σε αυτή τη φάση 27, ωστόσο πρόκειται για αριθμό ο οποίος διαρκώς μεταβάλλεται. Αρκετοί από αυτούς μάλιστα δεν είναι απαραίτητα άτομα που ζουν υπαίθρια και σε ακατάλληλες εξωτερικές εγκαταστάσεις, αλλά και άνθρωποι στο όριο της χρεοκοπίας, με κίνδυνο απώλειας περιουσίας και πρώτης κατοικίας. Πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι η φτώχεια και η αστεγία έχουν αθέατες μορφές, ενώ αρκετοί ευάλωτοι πολίτες δεν απευθύνονται απαραίτητα στις τοπικές υπηρεσίες για βοήθεια, αναζητώντας εναλλακτικές και ενδεχομένως πιο οριστικές και μακροπρόθεσμες λύσεις. Σύμφωνα με την έρευνα «Φτώχεια και Στεγαστική Επισφάλεια στις Αγροτικές Περιοχές υπό το πρίσμα της Κοινωνικής Ανθεκτικότητας – POVE.R.RE» που υλοποιήθηκε από το Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου για την περίοδο 2022-2025, μεγάλο ποσοστό του αγροτικού πληθυσμού του Ρεθύμνου βιώνει φτώχεια που δεν καταγράφεται στις στατιστικές, καθώς επιβιώνει μέσα από μορφές αυτοπαραγωγής, ανταλλαγών και οικογενειακής αλληλοβοήθειας, γεγονός που αποκρύπτει το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος.
Το Παρατηρητήριο αρχικά προσδιορίζει την αστεγία ως ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο δεν περιορίζεται στη διαβίωση στον δρόμο, αλλά περιλαμβάνει διαφορετικές μορφές στεγαστικού αποκλεισμού και επισφάλειας. Οι Βεβαιώσεις Αστεγίας έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελούν διοικητική πιστοποίηση της κατάστασης αστεγίας από τις αρμόδιες κοινωνικές υπηρεσίες των Δήμων ή τα Κέντρα Κοινότητας, κατόπιν κοινωνικής διερεύνησης των πραγματικών συνθηκών διαβίωσης. Αφορούν, μεταξύ άλλων, άτομα που διαβιούν στον δρόμο ή σε ακατάλληλα καταλύματα και στερούνται σταθερής και κατάλληλης στέγης. Η έκδοσή τους δεν εξυπηρετεί μόνο την πιστοποίηση μιας κοινωνικής κατάστασης, αλλά συνδέεται με την πρόσβαση του ενδιαφερόμενου σε παροχές και υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας, μεταξύ των οποίων και το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, όταν απαιτείται πιστοποίηση της ιδιότητας του αστέγου. Ωστόσο, οι Βεβαιώσεις αστεγίας και ο αριθμός τους, σύμφωνα πάντα με το Παρατηρητήριο, δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με τον αριθμό των μοναδικών ατόμων που βιώνουν αστεγία ούτε με το συνολικό μέγεθος του φαινομένου, με δεδομένο ότι υπάρχουν άτομα που παραμένουν εκτός του συστήματος κοινωνικής προστασίας και δεν αποτυπώνονται στα στοιχεία.
Εξαπλάσιος ο αριθμός των βεβαιώσεων αστεγίας μέσα σε πέντε χρόνια
Κατά την περίοδο 2018-2023 καταγράφεται σαφής και ιδιαίτερα έντονη αύξηση του αριθμού των Βεβαιώσεων Αστεγίας στην Περιφέρεια Κρήτης. Η μεταβολή δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη τη διάρκεια της περιόδου. Μεταξύ 2018 και 2020 παρατηρείται σχετικά σταδιακή αύξηση, από 226 σε 339 βεβαιώσεις, ενώ το 2021 σημειώνεται σημαντική επιτάχυνση, με τον αριθμό τους να ανέρχεται στις 669.
Το 2022 η αύξηση συνεχίζεται με ηπιότερο ρυθμό, φθάνοντας τις 734 βεβαιώσεις. Η μεγαλύτερη μεταβολή καταγράφεται το 2023, όταν οι βεβαιώσεις ανέρχονται σε 1.478, έναντι 734 το 2022, παρουσιάζοντας αύξηση περίπου 101% μέσα σε ένα έτος. Σε σύγκριση με το 2018, ο αριθμός τους είναι περισσότερο από εξαπλάσιος. Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο, αυτή η αύξηση δεν αποτυπώνει την εικόνα σε όλη την Κρήτη, αλλά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο μεγεθυμένο πρόβλημα του δήμου Ηρακλείου. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο ο δήμος Ηρακλείου αντιπροσωπεύει περίπου το 79% του συνόλου των 1.478 βεβαιώσεων που καταγράφηκαν στην Περιφέρεια Κρήτης το 2023.
Στην Π.Ε. Ηρακλείου οι βεβαιώσεις αυξάνονται από 85 το 2018 σε 393 το 2022 και στη συνέχεια εκτινάσσονται στις 1.204 το 2023. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2023 η Π.Ε. Ηρακλείου συγκεντρώνει περίπου το 81% του συνόλου των βεβαιώσεων της Περιφέρειας Κρήτης, γεγονός που καταδεικνύει τον ιδιαίτερα ισχυρό γεωγραφικό συγκεντρωτισμό της καταγεγραμμένης αστεγίας.
Η εικόνα που παρουσιάζει η Π.Ε. Χανίων είναι ελαφρώς διαφοροποιημένη. Οι βεβαιώσεις αυξάνονται σταθερά από 69 το 2018 σε 274 το 2021 (αύξηση περίπου 300% για το σύνολο της περιόδου), αλλά στη συνέχεια ακολουθούν πτωτική πορεία, μειούμενες σε 250 το 2022 και σε 186 το 2023.
Στην Π.Ε. Λασιθίου παρατηρείται συνολικά αύξηση σε σχέση με την αρχή της περιόδου (οι βεβαιώσεις υπερδιπλασιάστηκαν), ωστόσο από το 2021 και μετά οι αριθμοί παρουσιάζουν σχετική σταθερότητα, κυμαινόμενοι μεταξύ 81 και 87 βεβαιώσεων ετησίως.
Αντίθετα, η Π.Ε. Ρεθύμνου παρουσιάζει εντελώς διαφορετική εξέλιξη, καθώς οι βεβαιώσεις μειώνονται από 31 το 2018 σε μόλις δύο το 2023. Στην Π.Ε. Ρεθύμνου, ο Δήμος Ρεθύμνου εμφανίζει αξιοσημείωτη πτωτική τάση. Από 26 βεβαιώσεις το 2018, ο αριθμός μειώνεται απότομα στις 3 το 2019 και παραμένει σε πολύ χαμηλά επίπεδα τα επόμενα έτη, φθάνοντας μόλις τις δύο βεβαιώσεις το 2023. Για τον δήμο Μυλοποτάμου υπάρχουν στοιχεία μόνο έως το 2020 και, επομένως, δεν είναι δυνατή η εξαγωγή συμπεράσματος για την εξέλιξή του κατά την τελευταία τριετία.
Εξέλιξη βεβαιώσεων αστεγίας ανά Περιφερειακή Ενότητα για την περίοδο 2018 – 2023
«Ο αριθμός των αστέγων διαρκώς μεταβάλλεται»
Στην αποκατάσταση και την επανένταξη των αστέγων έχει εστιάσει ο δήμος Ρεθύμνης το τελευταίο χρονικό διάστημα, μέσα από το πρόγραμμα «Εργασία και Αστεγία για αστέγους ΙΙΙ», στο οποίο εντάσσει ωφελούμενους με στόχο την ομαλή και σταδιακή επανένταξη στην κοινωνία και στην αγορά εργασίας. Από τους 27 αστέγους του Ρεθύμνου, στο πρόγραμμα συμμετέχουν οι 15. «Η λίστα με τους αστέγους είναι λίγο ρευστή. Σήμερα τους βρίσκεις άστεγους και αύριο δεν είναι ή το ανάποδο. Είναι λίγο μετακινούμενοι οι άνθρωποι. Η ουσία είναι ότι εμείς ξεκινήσαμε το πρόγραμμα αποκατάστασης της αστεγίας και ήδη έχουμε στεγάσει τρεις και μπορούμε να στεγάσουμε μέχρι εννέα. Ψάχνουμε σπίτια, έχουμε τα χρήματα και τους ανθρώπους και ψάχνουμε σπίτια να τους στεγάσουμε για δύο χρόνια. Μάλιστα το πρόγραμμα τους καλύπτει τις ασφαλιστικές τους εισφορές για ένα χρόνο για να βρουν δουλειά και τους καλύπτει και κάποια οικοσυσυσκευή και κάποια λεφτά για επιμορφώσεις», ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής του δήμου Ρεθύμνης, Άννα Ελευθεριάδου-Γκίκα. Από την πλευρά του, ο Βασίλης Βασιλάκης, υπεύθυνος του προγράμματος, ανέλυσε στα «Ρ.Ν.»: «Ο αριθμός των αστέγων διαρκώς μεταβάλλεται. Όταν ξεκινήσαμε το πρόγραμμα είχαμε 32 ονόματα, από τα οποία δεν τους βρήκαμε όλους, παρά μόνο τους 15. Υπάρχουν 12-13 άτομα τα οποία είναι εκτός προγράμματος, οπότε ο αριθμός είναι κοντά στα 27. Δεν εννοούμε βέβαια ανθρώπους που είναι στο δρόμο. Ως αστεγία εννοούμε είτε τους ανθρώπους που είναι σε επισφαλείς και ακατάλληλους κλειστούς χώρους, είτε αυτούς που έχουν ήδη σπίτι, αλλά απειλούνται με έξωση. Και αυτοί θεωρούνται άστεγοι, λόγω του γεγονότος ότι δεν μπορούν να πληρώσουν ένα σπίτι για να μείνουν. Μπορεί να υπάρχουν και άλλοι άστεγοι, οι οποί δεν έχουν φτάσει σε εμάς, σαν υπηρεσία».
Δύο νυχτερινά καταφύγια αστέγων σε Χανιά και Ηράκλειο
Τα μοναδικά καταφύγια αστέγων στην Κρήτη βρίσκονται σε Χανιά και Ηράκλειο, όπου το πρόβλημα είναι πιο διογκωμένο, ωστόσο σύμφωνα με όσα σχολίασε μεταξύ άλλων στα «Ρ.Ν.», η κ. Ελευθεριάδου, «Έχουμε σκεφτεί να κάνουμε καταφύγιο, δεν έχει βρεθεί κάποιο κατάλληλο χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Προς το παρόν αξιοποιούμε το πρόγραμμα για τη στέγασή τους για να πετύχουμε την επανένταξή τους».
Όπως αναφέρει το Παρατηρητήριο, στο Νυχτερινό Καταφύγιο Αστέγων του δήμου Χανίων ο αριθμός των ωφελούμενων παραμένει σταθερός στους 20 κατά την περίοδο 2018-2020. Από το 2021 και μετά παρατηρείται σταδιακή μείωση, με 18 ωφελούμενους το 2021, 16 το 2022 και 12 το 2023. Στο Κέντρο Αστέγων του δήμου Ηρακλείου οι διακυμάνσεις είναι εντονότερες. Από 25 ωφελούμενους το 2018, ο αριθμός μειώνεται σε 14 το 2019 και μηδενίζεται το 2020. Μετά το 2020 παρατηρείται επαναφορά της λειτουργίας της δομής ως προς τον αριθμό των ωφελούμενων, με 10 άτομα το 2021 και 15 το 2022. Το 2023, ωστόσο, ο αριθμός μειώνεται ξανά σημαντικά, σε μόλις έξι ωφελούμενους. Σε συνολικό επίπεδο, οι ωφελούμενοι των δύο δομών ανέρχονται σε 45 το 2018, 34 το 2019 και 20 το 2020.Τέλος, όπως επισημαίνει το Παρατηρητήριο, η ταυτόχρονη μεγάλη αύξηση των βεβαιώσεων το 2023 και η μείωση των ωφελούμενων και των αιτήσεων στις δύο λειτουργούσες δομές δείχνει ότι οι διαφορετικοί δείκτες δεν κινούνται πάντοτε παράλληλα και επομένως πρέπει να εξετάζονται συνδυαστικά.
rethnea.gr
