Politica 89.8
Η φοιτητική κάρτα των 19 ευρώ, τα 300.000 ευρώ και η νέα δωρεάν γραμμή που… ΘΑ μπορούσε να αποκτήσει το Ηράκλειο
Υπάρχουν αποφάσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που αξίζει να αναγνωρίζονται για την κοινωνική τους στόχευση. Υπάρχουν όμως και αποφάσεις που, ακόμη κι όταν κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, χρειάζεται να εξετάζονται βαθύτερα, ιδιαίτερα όταν συνεπάγονται σημαντική δαπάνη δημοσίου χρήματος.
Σε αυτή την κατηγορία εντάσσεται η -ομόφωνη παρακαλώ- απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ηρακλείου την περασμένης Δευτέρας, για την επιδότηση της μηνιαίας φοιτητικής κάρτας του Αστικού ΚΤΕΛ, με μείωση της τιμής της από τα 45 στα 19 ευρώ.
Πρόκειται αναμφίβολα για μια παρέμβαση με κοινωνικό περιεχόμενο. Η εξοικονόμηση 26 ευρώ τον μήνα για έναν φοιτητή δεν είναι αμελητέα, ιδιαίτερα σε μια εποχή κατά την οποία το κόστος στέγασης και διαβίωσης έχει αυξηθεί σημαντικά.
Όμως, όταν εξετάσει κανείς το συνολικό κόστος της πρωτοβουλίας, τη γεωγραφική θέση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και τις υφιστάμενες συγκοινωνιακές ανάγκες της πόλης, προκύπτει ένα ερώτημα που αξίζει σοβαρή δημόσια συζήτηση.
Θα μπορούσαμε με τα ίδια περίπου 300.000 ευρώ να δημιουργήσουμε μία επιπλέον δωρεάν συγκοινωνιακή γραμμή, που θα εξυπηρετεί όχι μόνο φοιτητές αλλά και χιλιάδες μόνιμους κατοίκους, εργαζόμενους και ασθενείς;
300.000 ευρώ δημόσιου χρήματος
Η πρώτη ουσιαστική παράμετρος αφορά τη χρηματοδότηση.Η συμμετοχή του Δήμου Ηρακλείου υπολογίζεται περίπου στις 200.000 ευρώ, ενώ η Περιφέρεια Κρήτης συνεισφέρει περίπου 100.000 ευρώ.
Επομένως η συζήτηση δεν αφορά μόνο τη δημοτική συμμετοχή, αλλά ένα συνολικό ποσό της τάξης των 300.000 ευρώ δημόσιου χρήματος.Και αυτή η διαφορά έχει σημασία.
Γιατί όταν αξιολογούμε μια δημόσια πολιτική, δεν αρκεί να εξετάζουμε από ποιο ταμείο προέρχονται τα χρήματα. Πρέπει να εξετάζουμε το συνολικό κόστος, τους ωφελούμενους και τις εναλλακτικές επιλογές.
Ασφαλώς, η μεταφορά της περιφερειακής χρηματοδότησης σε διαφορετικό συγκοινωνιακό έργο θα προϋπέθετε αντίστοιχη απόφαση και συμφωνία της Περιφέρειας.
Ωστόσο, τα 300.000 ευρώ αποτελούν μια ουσιαστική χρηματοδοτική βάση για να εξεταστεί η λειτουργία μιας νέας δωρεάν γραμμής Mini Bus. Το αν αρκούν για πλήρη ετήσια λειτουργία πρέπει να προκύψει από συγκεκριμένη κοστολόγηση δρομολογίων, οχημάτων και ωραρίου.
Πανεπιστήμιο Κρήτης, ΕΛΜΕΠΑ, ΙΤΕ και ΠΑΓΝΗ: Ένας κοινός συγκοινωνιακός άξονας
Εδώ βρίσκεται μια από τις πιο ενδιαφέρουσες διαστάσεις της υπόθεσης.Η πρωτοβουλία απευθύνεται στους φοιτητές του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου.
Οι πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις στις Βούτες και στην περιοχή του Εσταυρωμένου βρίσκονται στον ίδιο ευρύτερο δυτικό συγκοινωνιακό άξονα, με σχετικά μικρή απόσταση μεταξύ τους, της τάξης των 2,5 χιλιομέτρων.
Στον ίδιο ευρύτερο άξονα συγκεντρώνονται επίσης το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου και εγκαταστάσεις υπηρεσιών υγείας.
Δεν μιλάμε, επομένως, για δύο εντελώς απομονωμένους εκπαιδευτικούς προορισμούς σε διαφορετικές πλευρές της πόλης.
Μιλάμε για μια περιοχή όπου συνυπάρχουν η ανώτατη εκπαίδευση, η επιστημονική έρευνα, η υγειονομική περίθαλψη και σημαντικές οικιστικές συγκεντρώσεις.
Αυτό δημιουργεί μια πραγματική δυνατότητα κοινής συγκοινωνιακής εξυπηρέτησης, εφόσον σχεδιαστεί η κατάλληλη διαδρομή.
Δεν είναι μόνο οι φοιτητές, είναι μια ολόκληρη πόλη μέσα στην πόλη
Στις περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από αυτόν τον άξονα κατοικούν χιλιάδες άνθρωποι.Σύμφωνα με εκτιμήσεις,οι μόνιμοι κάτοικοι της ευρύτερης ζώνης ξεπερνούν τις 6.000.
Ο πραγματικός πληθυσμός που μετακινείται καθημερινά είναι ασφαλώς μεγαλύτερος.
Προστίθενται οι φοιτητές των δύο εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, οι πανεπιστημιακοί, οι ερευνητές και το διοικητικό προσωπικό, οι εργαζόμενοι του ΠΑΓΝΗ, οι ασθενείς, οι συνοδοί τους και όσοι επισκέπτονται τις υπηρεσίες υγείας του ΙΚΑ.
Είναι πιθανό ο συνολικός αριθμός των ανθρώπων που χρησιμοποιούν καθημερινά αυτόν τον άξονα να υπερβαίνει κατά πολύ τον μόνιμο πληθυσμό του. Η εκτίμηση ότι μπορεί να τον υπερδιπλασιάζει είναι ένα στοιχείο που αξίζει να ελεγχθεί με πραγματικές μετρήσεις.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Μια συγκοινωνιακή παρέμβαση σε αυτόν τον άξονα δεν θα ήταν απλώς μια παροχή προς τους φοιτητές. Θα μπορούσε να αποτελέσει κοινωνική υποδομή για ένα πολύ ευρύτερο τμήμα της πόλης.
Σχεδόν 928.000 ευρώ για τρεις δωρεάν γραμμές και 300.000 ευρώ για τις φοιτητικές κάρτες
Υπάρχει ένα οικονομικό στοιχείο που κάνει τη συζήτηση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Σύμφωνα με την επίσημη διακήρυξη του Δήμου Ηρακλείου, ο προϋπολογισμός για τη δωδεκάμηνη λειτουργία των τριών δωρεάν γραμμών Mini Bus, της κόκκινης, της μπλε και της πράσινης, ανέρχεται το 2026 σε 927.775,63 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.
Δηλαδή, αν κατανείμουμε ενδεικτικά το ποσό στις τρεις γραμμές, προκύπτουν περίπου 309.000 ευρώ ανά γραμμή ετησίως.
Προς αποφυγή παρερμηνειών να διευκρινίσω οτι αυτός είναι αριθμητικός μέσος όρος, όχι πιστοποιημένο κόστος καθεμιάς, καθώς τα δρομολόγια, οι αποστάσεις και οι απαιτήσεις εξυπηρέτησης μπορεί να διαφέρουν. Ωστόσο, η σύγκριση είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα καθώς υπάρχει και ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο.
Οι τρεις δωρεάν γραμμές του Δήμου μεταφέρουν πάνω από 850.000 επιβάτες το χρόνο. Την ίδια στιγμή, Δήμος και Περιφέρεια διαθέτουν περίπου 300.000 ευρώ για την επιδότηση των φοιτητικών καρτών.
Επομένως αφού ήδη υπάρχει ένα επιτυχημένο μοντέλο δωρεάν μετακίνησης με τόσο μεγάλη χρήση, δεν θα άξιζε να εξεταστεί εάν το ίδιο ποσό μπορεί να χρηματοδοτήσει μια τέταρτη γραμμή σε έναν πυκνό συγκοινωνιακό άξονα όπως Πανεπιστήμιο Κρήτης-ΕΛΜΕΠΑ-ΙΤΕ-ΠΑΓΝΗ;
Εξετάστηκε και απορρίφθηκε και με ποια κριτήρια;
Και εν τέλει ,ποιους άλλους τελικά εξυπηρετεί στην ουσία η επιλογή των φοιτητικών καρτών εκτός φυσικά από το αστικό ΚΤΕΛ που παρέχει τις κάρτες και εξακολουθεί να εισπράττει 46 ευρώ ανα κάρτα, ο φοιτητής θα εξακολουθήσει να καταβάλλει 19 ευρώ ως συμμετοχή ενώ από τα αυτοδιοικητικά ταμεία θα βγαίνουν επιπλέον 300.000 ευρώ ,όσα δηλαδή αντιστοιχούν και σε μια δωρεάν γραμμή όπου ΚΑΝΕΙΣ δεν θα πλήρωνε, είτε είναι φοιτητής, είτε υπάλληλος, είτε ελεύθερος επαγγελματίας, είτε ασθενής;
Γιατί δεν μελετήθηκε μια τέταρτη δωρεάν γραμμή, η οποία θα μπορούσε να εξυπηρετεί συγχρόνως τις πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις, το ΙΤΕ, το ΠΑΓΝΗ και τις κατοικημένες περιοχές;
Συγκρατήστε ένα νούμερο. Η συμμετοχή του Δήμου Ηρακλείου και της Περιφέρειας με τα 300.000 ευρώ, δηλαδή χρήματα των πολιτών, θα έρθει να προστεθεί στα 19 ευρώ των 12.000 φοιτητικών καρτών, δηλαδή χρήματα και πάλι των πολιτών, αγγίζοντας συνολικά τις 520.000 ευρώ! Μέχρι και το τελευταίο ευρώ, όλα τους, από τις τσέπες των Ελληνικών νοικοκυριών.
Οι ενστάσεις που τις ¨κατάπιε¨ η επιμονή χωρίς σοβαρή συγκριτική αξιολόγηση για το κόστος-όφελος
Αξίζει να θυμηθούμε ότι ο εντεταλμένος σύμβουλος του Δήμου για τη διασύνδεση με τα Πανεπιστημιακά και Ερευνητικά Ιδρύματα, Νίκος Κονταράκης, είχε ζητήσει να εξεταστεί περισσότερο η πρωτοβουλία πριν ληφθεί η απόφαση αλλά απορρίφθηκε χωρίς δεύτερη σκέψη. Ενώ δεν πέρασε απαρατήρητη η αιχμή του ,καθώς παρότι αρμόδιος για τα πανεστημιακά ιδρύματα και κυρίως μέλος της Δημοτικής Αρχής, δήλωσε οτι η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν ¨Fast Truck¨ και ο ίδιος ενημερώθηκε ¨στο πόδι¨.
Μάλιστα επεσήμανε το συνολικό κόστος της συμμετοχής Δήμου και Περιφέρειας και έθεσε το ζήτημα των πρόσθετων υποχρεώσεων που θα μπορούσε να αναλάβει το Αστικό ΚΤΕΛ, ιδίως ως προς την αύξηση των δρομολογίων.
Ωστόσο ο προβληματισμός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν προστεθεί η εναλλακτική δυνατότητα χρηματοδότησης μιας νέας δωρεάν γραμμής.
Δεν αρκεί να συμφωνήσουμε ότι οι φοιτητές χρειάζονται στήριξη. Χρειάζεται να εξετάσουμε αν το ίδιο οικονομικό αποτέλεσμα για εκείνους θα μπορούσε να συνδυαστεί με πρόσθετο όφελος για τους υπόλοιπους πολίτες.
Βεβαίως υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά: η φοιτητική κάρτα επιτρέπει απεριόριστες μετακινήσεις σε ολόκληρο το αστικό δίκτυο και όχι μόνο προς τα εκπαιδευτικά ιδρύματα.
Μια νέα δωρεάν γραμμή, επομένως, δεν θα αποτελούσε αυτομάτως ισοδύναμο υποκατάστατο της κάρτας. Θα έπρεπε να συγκριθούν οι πραγματικές ανάγκες και οι μετακινήσεις των δικαιούχων.
Ο μεγάλος αστερίσκος: Τα οικονομικά του Δήμου
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για έναν ακόμη λόγο. Ο Δήμος Ηρακλείου εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές οικονομικές υποχρεώσεις και υψηλό δανεισμό.
Η βελτίωση των οικονομικών του μεγεθών τα τελευταία χρόνια δεν σημαίνει ότι έχει εξαφανιστεί το βάρος των δανείων ή ότι υπάρχουν ανεξάντλητοι διαθέσιμοι πόροι. Επομένως, η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν μπορεί να παρουσιάζεται από μόνη της ως απόδειξη οικονομικής ευρωστίας.
Άλλο ένας Δήμος που βελτιώνει την οικονομική του θέση και άλλο ένας Δήμος που έχει λύσει οριστικά τα οικονομικά του προβλήματα. Και όσο πιο περιορισμένοι είναι οι πόροι, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η τεκμηρίωση κάθε δαπάνης και μάλιστα απο ιδίους πόρους.
Η κοινωνική πολιτική δεν είναι μόνο ζήτημα προθέσεων
Η πρωτοβουλία για τη φοιτητική κάρτα έχει θετικό κοινωνικό περιεχόμενο. Η μείωση του κόστους μετακίνησης αποτελεί πραγματική ελάφρυνση για τους φοιτητές και τις οικογένειές τους. Αλλά η κοινωνική πολιτική δεν πρέπει να αξιολογείται αποκλειστικά με βάση τις προθέσεις της. Πρέπει να αξιολογείται και με βάση το αποτέλεσμα.
Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου έχει πλέον ληφθεί. Και αυτό που χρειάζεται δεν είναι να μηδενιστεί η κοινωνική της αξία. Είναι να αξιοποιηθεί ως αφετηρία για έναν συνολικότερο συγκοινωνιακό σχεδιασμό.
Να εξεταστεί πόσοι φοιτητές θα χρησιμοποιήσουν πραγματικά τις επιδοτούμενες κάρτες, πόσες μετακινήσεις θα πραγματοποιούν, τι επιπλέον δρομολόγια απαιτούνται και τι θα κόστιζε μια νέα δωρεάν γραμμή προς τη δυτική πλευρά της πόλης. Και, κυρίως, να συγκριθούν οι επιλογές με κοινά και μετρήσιμα κριτήρια.
Γιατί στο τέλος η συζήτηση δεν αφορά μόνο τα 19 ευρώ της φοιτητικής κάρτας. Αφορά τη δυνατότητα μιας πόλης να οργανώσει καλύτερα τη μετακίνηση των ανθρώπων της, να συνδέσει τις κατοικημένες περιοχές με την εκπαίδευση, την έρευνα και την υγεία και να αξιοποιήσει αποτελεσματικά τους δημόσιους πόρους.
Με 300.000 ευρώ μπορούμε να επιδοτήσουμε φοιτητικές μετακινήσεις. Το ίδιο ποσό βρίσκεται πολύ κοντά στον αριθμητικό μέσο ετήσιο προϋπολογισμό μίας από τις τρεις υφιστάμενες δωρεάν γραμμές Mini Bus.
Αυτή η σύγκριση δεν αποδεικνύει ποια επιλογή είναι προτιμότερη. Αποδεικνύει όμως ότι υπάρχει ένα συγκεκριμένο εναλλακτικό σενάριο που αξίζει να κοστολογηθεί και να συζητηθεί δημόσια αλλά για λόγους που δεν έχουν εξηγηθεί δεν εξετάστηκε ή αν εξετάστηκε δεν παρουσιάστηκε κανένα σχετικό στοιχείο.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς να διαθέτουμε χρήματα για κοινωνική πολιτική. Είναι να γνωρίζουμε τι ακριβώς μπορούμε να πετύχουμε με αυτά.
