Politica 89.8
Σχέδιο Γιούνκερ vs Tρίτο μνημόνιο: Ποια συμφωνία ήταν τελικά χειρότερη για τους Έλληνες;
Τώρα που τελείωσε το ντοκιμαντέρ “στο χιλιοστό” έσβησαν τα φώτα του στούντιο και ολοκληρώθηκαν οι δραματοποιημένες σκηνές με τους «κακούς Ευρωπαίους», τους «εκβιασμούς» και τις «ηρωικές διαπραγματεύσεις», ας αφήσουμε για λίγο τη μυθολογία και ας επιστρέψουμε στα έγγραφα.
Γιατί η πραγματική ιστορία του καλοκαιριού του 2015 δεν γράφτηκε στις τηλεοπτικές αναπαραστάσεις, αλλά στις σελίδες δύο συγκεκριμένων κειμένων: της πρότασης των θεσμών που τέθηκε στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου και της συμφωνίας που υπεγράφη λίγες ημέρες αργότερα για να παραμείνει η Ελλάδα στο ευρώ, γνωστής ως Τρίτο Μνημόνιο.
Δέκα χρόνια μετά, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αναπάντητο για πολλούς πολίτες: τι ακριβώς απέρριψαν οι Έλληνες με το «Όχι» και τι ακριβώς αποδέχθηκε τελικά η κυβέρνηση Τσίπρα με το «Ναι» που ακολούθησε στις Βρυξέλλες με την επονομαζόμενη υπερήφανη διαπραγμάτευση των 17 ωρών;
Η σύγκριση των δύο κειμένων αποκαλύπτει μια πολύ διαφορετική εικόνα από εκείνη που κυριάρχησε στη δημόσια συζήτηση. Διότι όταν βάλει κανείς δίπλα-δίπλα τα μέτρα, τις δεσμεύσεις, τους φόρους, τις περικοπές, τις ιδιωτικοποιήσεις και τις υποχρεώσεις κάθε συμφωνίας, προκύπτει ένα ερώτημα που εξακολουθεί να διχάζει την ελληνική κοινωνία: Απέρριψε η χώρα ένα σκληρό πρόγραμμα για να καταλήξει λίγες ημέρες αργότερα σε ένα ακόμη σκληρότερο;
Ας δούμε λοιπόν, χωρίς συνθήματα, χωρίς κομματικές παρωπίδες και χωρίς κινηματογραφικά φίλτρα, τι προέβλεπε το Σχέδιο Γιούνκερ, τι περιελάμβανε το Τρίτο Μνημόνιο και ποιο από τα δύο τελικά κόστισε περισσότερο στους Έλληνες πολίτες.
Το σχέδιο που απορρίφθηκε στο δημοψήφισμα ήταν βαρύ. Το τρίτο μνημόνιο που εγκρίθηκε μετά ήταν συνολικά βαρύτερο, πιο μακρύ, πιο δεσμευτικό και πιο παρεμβατικό. Η μόνη ουσιαστική εξαίρεση είναι ότι το τρίτο μνημόνιο είχε ηπιότερους βραχυπρόθεσμους δημοσιονομικούς στόχους για 2015-2016 λόγω της κατάρρευσης που είχε ήδη μεσολαβήσει.
Τι τέθηκε στο δημοψήφισμα
Το ερώτημα αφορούσε την πρόταση των θεσμών της 25ης Ιουνίου 2015, με δύο κείμενα: «Reforms for the completion of the current programme and beyond» και «Preliminary Debt Sustainability Analysis». Το ίδιο το κείμενο προέβλεπε ολοκλήρωση της τότε αξιολόγησης, βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση, νέα χρηματοδοτική ρύθμιση και αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων/ΕΤΕπ, με διαθέσιμα πάνω από 35 δισ. ευρώ για την περίοδο 2014-2020.
Τα βασικά μέτρα ήταν: πρωτογενή πλεονάσματα 1% το 2015, 2% το 2016, 3% το 2017 και 3,5% από το 2018, μεταρρύθμιση ΦΠΑ με στόχο περίπου 1% του ΑΕΠ, ασφαλιστική μεταρρύθμιση με εξοικονόμηση περίπου 1% του ΑΕΠ το 2016, κατάργηση πρόωρων συνταξιοδοτήσεων, σταδιακή κατάργηση ΕΚΑΣ έως το 2019, αύξηση εισφοράς υγείας συνταξιούχων στο 6%, πάγωμα εγγυημένων ορίων συντάξεων έως το 2021, αλλαγές σε αγρότες, εταιρικό φόρο, εισφορά αλληλεγγύης, πολυτελή διαβίωση, φόρους ναυτιλίας, περικοπή στρατιωτικών δαπανών κατά 400 εκατ. ευρώ και διατήρηση ΕΝΦΙΑ στα 2,65 δισ. ευρώ.
Περιείχε επίσης ανεξάρτητη φορολογική διοίκηση, αυστηρότερη είσπραξη φόρων/εισφορών, περιορισμό ρυθμίσεων και αμνηστιών, αλλαγές στην υγεία με clawback/rebates, μέτρα για «κόκκινα» δάνεια, αφερεγγυότητα νοικοκυριών και επιχειρήσεων, προσωρινό μορατόριουμ πλειστηριασμών έως τέλος 2015 για ευάλωτους και κακόπιστους διαχωρισμένα, ενεργειακές μεταρρυθμίσεις και ιδιωτικοποίηση/αποκρατικοποίηση ΑΔΜΗΕ.
Τι εγκρίθηκε ως τρίτο μνημόνιο
Η συμφωνία της 12ης Ιουλίου 2015 έθεσε ως προϋπόθεση άμεση νομοθέτηση μέτρων για ΦΠΑ, συντάξεις, ΕΛΣΤΑΤ, δημοσιονομικό συμβούλιο, Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και τραπεζική οδηγία BRRD. Προέβλεψε νέο πρόγραμμα ESM με ανάγκες 82-86 δισ. ευρώ, τραπεζικό μαξιλάρι 10-25 δισ. ευρώ, καμία ονομαστική διαγραφή χρέους, αλλά πιθανές επιμηκύνσεις/περίοδοι χάριτος μετά από θετική αξιολόγηση.
Το Μνημόνιο του Αυγούστου 2015 είχε τέσσερις άξονες: δημοσιονομική βιωσιμότητα, χρηματοπιστωτική σταθερότητα, ανάπτυξη/ανταγωνιστικότητα και εκσυγχρονισμό κράτους. Οι στόχοι πλεονάσματος έγιναν -0,25% το 2015, 0,5% το 2016, 1,75% το 2017 και 3,5% από το 2018. Δηλαδή η άμεση λιτότητα ήταν χαμηλότερη από την πρόταση του δημοψηφίσματος, επειδή είχε επιδεινωθεί η οικονομία.
Όμως το τρίτο μνημόνιο πρόσθεσε ή σκλήρυνε κρίσιμα πεδία: πλήρη κατάργηση εκπτώσεων ΦΠΑ στα νησιά έως το τέλος του 2016, φόρο στα ενοίκια 15% και 35%, σταδιακή κατάργηση φορολογικής μεταχείρισης αγροτών, επιπλέον διαρθρωτικά μέτρα 0,75% του ΑΕΠ για το 2017 και 0,25% για το 2018, αυστηρότερες κατασχέσεις με κατάργηση ορίων σε μισθούς/συντάξεις υπό προϋποθέσεις, και απαγόρευση νέων ρυθμίσεων/αμνηστιών.
Στο ασφαλιστικό επανέλαβε και διεύρυνε τις δεσμεύσεις: κατάργηση ΕΚΑΣ έως το 2019, ενοποίηση ταμείων, αυστηρότερες πρόωρες συντάξεις, κατάργηση κοινωνικών πόρων, εναρμόνιση ΟΓΑ και αντιστάθμιση των αποφάσεων του ΣτΕ για τις περικοπές του 2012.
Στα κόκκινα δάνεια και στις τράπεζες το τρίτο μνημόνιο ήταν σαφώς πιο βαρύ: τραπεζική ανακεφαλαιοποίηση έως 25 δισ., αυστηρότερο πλαίσιο αφερεγγυότητας, αυστηρότερα κριτήρια προστασίας πρώτης κατοικίας, αγορά NPLs, targets στις τράπεζες και ενισχυμένη εποπτεία HFSF με καθοριστικό ρόλο των θεσμών.
Το πιο εμβληματικό πρόσθετο βάρος ήταν το νέο υπερταμείο/ταμείο αξιοποίησης δημόσιας περιουσίας με στόχο 50 δισ. ευρώ, από τα οποία 25 δισ. για αποπληρωμή ανακεφαλαιοποίησης τραπεζών και το υπόλοιπο μισό για χρέος και μισό για επενδύσεις.
Σύγκριση μέτρο με μέτρο
Για τον πολίτη, το τρίτο μνημόνιο ήταν χειρότερο συνολικά. Όχι επειδή κάθε γραμμή του ήταν αυστηρότερη,-στους άμεσους στόχους πλεονάσματος 2015-2016 ήταν ηπιότερο,-αλλά επειδή ήταν πολύ ευρύτερο πακέτο κυριαρχικών, φορολογικών, ασφαλιστικών, τραπεζικών και περιουσιακών δεσμεύσεων, με μεγαλύτερη διάρκεια, μεγαλύτερη χρηματοδότηση, σκληρότερη εποπτεία, νέο υπερταμείο, βαθύτερη παρέμβαση στα κόκκινα δάνεια και μεγαλύτερη πίεση σε φορολογούμενους, συνταξιούχους, αγρότες, μικρομεσαίους και δανειολήπτες.
Οι Έλληνες απέρριψαν ένα βαρύ σχέδιο πεντάμηνης/μεταβατικής προσαρμογής και τελικά εγκρίθηκε ένα βαρύτερο, τριετές, θεσμικά πιο δεσμευτικό μνημόνιο.
Όλα τα παραπάνω δεν είναι ιστορία μέσα από το γαλάζιο, ρoζ, ή πράσινο πρίσμα. Είναι η πραγματικότητα…για όσους την αντέχουν.
