Politica 89.8
Παραλία ή «βαρέλι δίχως πάτο»; Το μεγάλο στοίχημα των 5,7 εκατ. ευρώ στο παραλιακό μέτωπο του Ηρακλείου
Υπάρχουν έργα που δεν χωρούν εύκολα στο δίπολο «ναι ή όχι». Και η σχεδιαζόμενη παρέμβαση στον κόλπο του Δερματά και δυτικά του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας είναι ακριβώς μια τέτοια περίπτωση.
Γιατί εδώ πρέπει να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα που, παρότι περιλαμβάνονται στον ίδιο σχεδιασμό, δεν έχουν το ίδιο βάρος ούτε μπορούν να αντιμετωπίζονται με την ίδια βεβαιότητα.
Το πρώτο είναι η προστασία του παραθαλάσσιου τείχους και συνολικά της παράκτιας ζώνης. Πρόκειται για μια παρέμβαση αναγκαία, που άργησε δεκαετίες και δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί η σημασία της.
Το δεύτερο είναι η φιλοδοξία να αποκτήσει το Ηράκλειο δύο νέες αμμώδεις αστικές παραλίες στην περιοχή. Και εκεί ακριβώς αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα.
Γιατί άλλο πράγμα είναι να προστατεύεις την πόλη και ένα ιστορικό μνημείο από τη θάλασσα και άλλο να επιχειρείς να δημιουργήσεις μια παραλία σε ένα από τα πλέον εκτεθειμένα σημεία του βόρειου παραλιακού μετώπου της Κρήτης.
Και όταν μιλάμε για δημόσιο έργο προϋπολογισμού 5,716 εκατομμυρίων ευρώ, τα ερωτήματα πρέπει να απαντηθούν πριν πέσει η πρώτη άμμος στη θάλασσα και όχι όταν αρχίσει να την παίρνει το πρώτο κύμα.
Πρώτα απ’ όλα, να σωθεί το τείχος
Ας ξεκινήσουμε από αυτό που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στη συζήτηση.
Ο Δήμος Ηρακλείου προχωρά σε ένα σημαντικό βήμα για την προστασία του παραθαλάσσιου τείχους, το οποίο για δεκαετίες είχε αφεθεί εκτεθειμένο στη διάβρωση και στους ισχυρούς κυματισμούς. Και αυτό δεν αφορά μόνο τη συντήρηση ενός μνημείου. Αφορά την ίδια την ασφάλεια της πόλης.
Κατά μήκος του παραθαλάσσιου τείχους βρίσκεται μία από τις βασικότερες οδικές αρτηρίες του Ηρακλείου, από την οποία διέρχονται καθημερινά χιλιάδες οχήματα, ενώ στην ευρύτερη περιοχή αναπτύσσονται σημαντικές επιχειρηματικές δραστηριότητες.
Επομένως, η αντιδιαβρωτική προστασία δεν αποτελεί κάποια πολυτέλεια αισθητικής ανάπλασης. Είναι έργο ουσίας.
Το έργο «Αντιδιαβρωτική προστασία της παράκτιας ζώνης στην Παλιά Ηλεκτρική» εντάχθηκε στο Πρόγραμμα «Κρήτη 2021-2027», με προϋπολογισμό 5.716.100 ευρώ και συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης. Δικαιούχος είναι ο Δήμος Ηρακλείου, ενώ στην υλοποίηση συμμετέχουν ως συνδικαιούχοι η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου.
Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν τα έντονα φαινόμενα διάβρωσης και υποσκαφής της ακτογραμμής στον κόλπο του Δερματά και δυτικά του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας.
Μέχρι εδώ, λοιπόν, δύσκολα μπορεί να υπάρξει σοβαρή αντίρρηση.
Από την προστασία όμως περνάμε στη… διπλή παραλία
Το σχέδιο δεν σταματά στη θωράκιση της ακτογραμμής.
Προβλέπει τη δημιουργία δύο αστικών παραλιών με λεπτόκοκκη άμμο. Η πρώτη στον κόλπο του Δερματά, μήκους περίπου 210 μέτρων, και η δεύτερη δυτικά του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας, μήκους περίπου 170 μέτρων και βάθους περίπου 30 μέτρων.
Μπροστά τους προβλέπεται να κατασκευαστούν δύο ύφαλοι-κυματοθραύστες, μήκους 250 και 200 μέτρων αντίστοιχα, ενώ προβλέπεται και προστασία του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας από τους κυματισμούς μέσω φυσικών υφάλων.
Πρόκειται ασφαλώς για μια ελκυστική εικόνα.
Μια πόλη που γυρίζει προς τη θάλασσα. Δύο αστικές παραλίες δίπλα στο ιστορικό της κέντρο. Ένας αναβαθμισμένος παράκτιος περίπατος. Ένα παραλιακό μέτωπο που αποκτά διαφορετική φυσιογνωμία.
Το ερώτημα όμως δεν είναι εάν αυτή η εικόνα είναι όμορφη.
Το ερώτημα είναι εάν είναι βιώσιμη.
Το πρώτο μεγάλο ερώτημα: Τι γίνεται με τα όμβρια και τα λύματα;
Εδώ ακριβώς καταγράφεται ένας από τους σοβαρότερους προβληματισμούς που διατυπώνονται από τον τεχνικό κόσμο.
Στην περιοχή εκβάλλουν οχετοί ομβρίων υδάτων, ενώ τίθεται και το ζήτημα υπερχείλισης αγωγών ακαθάρτων όταν αυτή συμβαίνει.Σύμφωνα με τους ειδικούς η κατάσταση αποτυπώνεται και στη χλωρίδα του βυθού.
Αν λοιπόν ο στόχος δεν είναι απλώς να δημιουργηθεί μία όμορφη αμμώδης επιφάνεια αλλά μία πραγματικά λειτουργική αστική πλαζ, στην οποία θα μπορούν να κολυμπούν με ασφάλεια Ηρακλειώτες και επισκέπτες, πρέπει να υπάρξουν απολύτως καθαρές απαντήσεις.
Τι προβλέπεται για τις συγκεκριμένες εκβολές;
Πώς εξασφαλίζεται η ποιότητα των υδάτων;
Τι συμβαίνει μετά από έντονα καιρικά φαινόμενα και μεγάλες βροχοπτώσεις;
Μια αστική παραλία δεν είναι φωτορεαλιστική απεικόνιση μιας μελέτης. Πρέπει να λειτουργεί στην πραγματική πόλη και στις πραγματικές συνθήκες της.
Και πώς θα φτάνει ο κόσμος στις δύο παραλίες;
Υπάρχει και ένα δεύτερο, πολύ πρακτικό ζήτημα: η πρόσβαση.
Ο τεχνικός προβληματισμός θέτει ευθέως το πρόβλημα της έλλειψης επαρκών θέσεων στάθμευσης.
Αν δημιουργηθούν δύο δημοφιλείς αστικές πλαζ, προφανώς αναμένεται να προσελκύσουν σημαντικό αριθμό πολιτών.
Πού θα σταθμεύουν;
Πώς θα προσεγγίζουν την περιοχή;
Τι κυκλοφοριακή επιβάρυνση θα προκύψει;
Υπάρχει ολοκληρωμένο σχέδιο σύνδεσης με μέσα μαζικής μεταφοράς, ποδήλατο και πεζή μετακίνηση;
Γιατί μια παραλία που κατασκευάζεται χωρίς να έχει λυθεί το ζήτημα της πρόσβασης κινδυνεύει να δημιουργήσει ένα νέο πρόβλημα εκεί όπου υποτίθεται ότι επιχειρούμε να αναβαθμίσουμε την πόλη.
Το μεγαλύτερο στοίχημα είναι απέναντι στο ίδιο το Κρητικό Πέλαγος
Υπάρχει όμως ένα ακόμη πιο κρίσιμο ερώτημα.
Τι θα συμβαίνει τον χειμώνα;
Όποιος γνωρίζει το βόρειο παραλιακό μέτωπο της Κρήτης γνωρίζει επίσης τι σημαίνει ισχυρός βόρειος κυματισμός.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο οικονομικό και τεχνικό στοίχημα ολόκληρου του σχεδιασμού.
Το ίδιο το έργο προβλέπει ύφαλους-κυματοθραύστες μπροστά από τις δύο νέες παραλίες. Αυτό δείχνει ότι ο κυματισμός αποτελεί προφανώς βασική παράμετρο της μελέτης.
Όμως το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν θα υπάρξουν έργα προστασίας.
Είναι εάν αυτά μπορούν να εξασφαλίσουν σε βάθος χρόνου ότι η άμμος που θα τοποθετηθεί δεν θα απομακρύνεται συστηματικά από τους χειμερινούς κυματισμούς.
Γιατί διαφορετικά υπάρχει ένας πολύ πραγματικός κίνδυνος:
να δημιουργήσουμε μια παραλία την άνοιξη και να πληρώνουμε για να την ξαναδημιουργούμε μετά από κάθε δύσκολο χειμώνα.
Τα παραδείγματα των τεχνητών παραλιών πρέπει να μας προβληματίσουν
Ο προβληματισμός δεν είναι θεωρητικός. Ξενοδοχειακές μονάδες στο βόρειο μέτωπο της Κρήτης που έχουν επενδύσει στη δημιουργία τεχνητών παραλιών βρίσκονται αντιμέτωπες με επαναλαμβανόμενες ανάγκες προσάμμωσης, καθώς ο έντονος χειμερινός κυματισμός απομακρύνει σημαντικές ποσότητες άμμου, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου έχουν πραγματοποιηθεί επενδύσεις σε έργα προστασίας και κυματοθραύστες.
Αυτό ακριβώς πρέπει να αποκλειστεί στο Ηράκλειο.Διότι εδώ δεν μιλάμε για μια ιδιωτική επένδυση όπου ο επιχειρηματίας αναλαμβάνει το κόστος μιας λανθασμένης επιλογής.
Μιλάμε για δημόσιο έργο.
Και επομένως πρέπει να γνωρίζουμε από σήμερα όχι μόνο πόσο κοστίζει να δημιουργηθεί η παραλία, αλλά κυρίως πόσο θα κοστίζει να υπάρχει η παραλία.
Πόσο θα κοστίζει κάθε χρόνο η συντήρηση;
Αυτό είναι ίσως το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί με αριθμούς.
Υπάρχει εκτίμηση ετήσιου κόστους συντήρησης;
Πόσο συχνά εκτιμά η μελέτη ότι θα απαιτείται αναπλήρωση της άμμου;
Ποια ποσότητα άμμου υπολογίζεται ότι μπορεί να χάνεται από τον κυματισμό;
Ποιος θα πληρώνει τις επαναλαμβανόμενες προσάμμωσεις εάν απαιτηθούν;
Ο Δήμος;
Η Περιφέρεια;
Κάποιο ευρωπαϊκό πρόγραμμα;
Και τι συμβαίνει εάν, μετά από έναν ακραίο χειμώνα, η μορφολογία της παραλίας μεταβληθεί δραστικά;
Αυτές δεν είναι ερωτήσεις εναντίον του έργου.
Είναι ερωτήσεις για να προστατευθεί το ίδιο το έργο από την αποτυχία.
Υπήρχε και μια εντελώς διαφορετική επιλογή
Στον τεχνικό κόσμο επανέρχεται παράλληλα και μία διαφορετική προσέγγιση για την αξιοποίηση του συγκεκριμένου θαλάσσιου μετώπου: η παλαιότερη πρόταση δημιουργίας μαρίνας για μεγάλα σκάφη αναψυχής.
Μια τέτοια υποδομή θα μπορούσε να έχει πραγματική συνεισφορά τόσο στο προφίλ όσο και στην οικονομία της πόλης.
Δεν σημαίνει ότι η μαρίνα αποτελεί αυτομάτως τη σωστή λύση ούτε ότι μπορεί σήμερα να υλοποιηθεί με τους ίδιους όρους.
Σημαίνει όμως ότι, πριν επενδυθούν εκατομμύρια σε μια τεχνητή παραλία, έχει νόημα η πόλη να γνωρίζει ότι εξετάστηκαν σοβαρά οι εναλλακτικές χρήσεις του συγκεκριμένου παραλιακού χώρου και ότι η επιλογή που τελικά προκρίθηκε είναι εκείνη με τη μεγαλύτερη μακροχρόνια κοινωνική και οικονομική απόδοση.
Ένα κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου σχεδιασμού
Η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν είναι απομονωμένη.
Εντάσσεται στον συνολικό σχεδιασμό Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης του Δήμου Ηρακλείου, συνολικού προϋπολογισμού 36 εκατ. ευρώ.
Ο Δήμαρχος Ηρακλείου Αλέξης Καλοκαιρινός έχει συνδέσει το έργο με τη θωράκιση του παράκτιου τείχους στο Μπεντενάκι, η οποία είναι ήδη συμβασιοποιημένη, αλλά και με την ευρύτερη ανάπλαση του παραλιακού μετώπου και το έργο των Νεωρίων.
Ο Περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης, από την πλευρά του, το εντάσσει στη συνολική προσπάθεια προστασίας του παράκτιου μετώπου απέναντι στη διάβρωση, στα ακραία καιρικά φαινόμενα και στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Και ακριβώς επειδή πρόκειται για μέρος ενός τόσο μεγάλου σχεδίου, η επιτυχία του έχει ιδιαίτερη σημασία.
Να μη γίνουν τα 5,7 εκατομμύρια χρήματα που θα… πάρει το κύμα
Το Ηράκλειο έχει ανάγκη να ξαναβρεί τη σχέση του με τη θάλασσα.
Έχει ανάγκη από ένα παραλιακό μέτωπο ασφαλές, σύγχρονο, λειτουργικό και ανοιχτό στους πολίτες.
Και πάνω απ’ όλα έχει άμεση ανάγκη από τη θωράκιση του παραθαλάσσιου τείχους και των υποδομών του.
Αυτό πρέπει να γίνει.Χωρίς αστερίσκους.
Η δημιουργία όμως δύο τεχνητών αστικών παραλιών είναι διαφορετικό ζήτημα και απαιτεί πολύ μεγαλύτερη συζήτηση.
Ο Δήμος οφείλει να παρουσιάσει με απόλυτη σαφήνεια τις τεχνικές απαντήσεις για τον κυματισμό, την απώλεια της άμμου, την ποιότητα των νερών, τις εκβολές ομβρίων, τις πιθανές υπερχειλίσεις, την πρόσβαση, τη στάθμευση και- κυρίως- το μακροχρόνιο κόστος συντήρησης.
Γιατί επιτυχία δεν θα είναι να δούμε δύο εντυπωσιακές αμμώδεις παραλίες την ημέρα των εγκαινίων.
Επιτυχία θα είναι να βρίσκονται ακόμη εκεί μετά από πέντε, δέκα και είκοσι …Κρητικούς χειμώνες χωρίς κάθε άνοιξη ο δημότης να καλείται να πληρώνει ξανά την άμμο που πήρε η θάλασσα.
Η προστασία του τείχους είναι ανάγκη.
Η ανάκτηση του παραλιακού μετώπου είναι ευκαιρία.
Αλλά η δημιουργία τεχνητών παραλιών δεν μπορεί να εξελιχθεί σε ένα μόνιμο «βαρέλι δίχως πάτο» εκατομμυρίων ευρώ.
Γιατί τότε, αντί να έχουμε ένα έργο που προστατεύει το Ηράκλειο από το κύμα, θα έχουμε δημιουργήσει ένα έργο στο οποίο το κύμα θα παίρνει μαζί του και τα χρήματα των πολιτών.
